Vastgelopen (5): kwaliteit van de relaties

Dit onderwerp valt deels samen met eerder genoemde kenmerken. Ik noem het toch apart, omdat het een specifiek aspect belicht.

Gisteren raakte ik in gesprek met een man die vertelde over zijn ervaringen op internationale fietstochten. Aanvankelijk had ik de indruk dat er sprake was van wederkerig contact. Hij reageerde namelijk goed op mijn vragen en ook zijn non-verbale reacties leken ‘responsief’. Maar geleidelijk kreeg ik toch het gevoel dat er iets niet klopte. In hechtingstermen zou ik kunnen zeggen dat er geen sprake was van sensitieve responsiviteit. Hij reageerde wel, maar voor mijn gevoel klopte er gaandeweg iets niet. Hij bleef maar aan het woord en ik voelde me steeds meer een spons die alle informatie op moest zuigen. Ik had het gevoel dat hij zich aan mij vast had geklampt: eindelijk iemand die luistert. Het leek wel of hij door zijn spraakwaterval controle wilde houden over het gesprek. Het werd steeds duidelijker dat mijn verhaal er eigenlijk niet toe deed. Als ik na afloop hem een toets zou hebben afgenomen met de vraag wat voor type fiets Henk 50 heeft en waar hij met vakantie was geweest, dan was het zeer de vraag of deze meneer daar een antwoord op had gehad.

(G) een balans

Je kunt zeggen dat zo’n situatie te maken heeft met de kwaliteit van een relatie. In een gelijkwaardige relatie zie je doorgaans dat er een vorm van balans is tussen wat de één zegt en wat de ander zegt. Het is niet zo dat beiden evenveel spreektijd hebben, maar er is toch evenwicht tussen geven en ontvangen. Dat was in dit gesprek niet zo. De man was langdurig aan het woord en ik voelde me op den duur min of meer gedwongen in de rol van luisteraar. Dat was voor een avond niet erg, maar als je zo’n collega hebt of je woont met zo’n persoon in één huis, dan wordt het op den duur toch wel erg belastend.

De meneer bleek een relatie te hebben met een vriendelijke, zeer zwijgzame vrouw. Zij ging nooit mee op fietsvakantie, overigens. Hielden zijn 95% spreektijd en haar 5% spreektijd elkaar in balans? Of was ze gestopt met praten omdat ze ‘er tóch niet tussen kon komen’? 

Wederkerigheid

Bij de kwaliteit van de relaties valt o.a. te denken aan de wederkerigheid: is er sprake van ‘geven en ontvangen’? Bij mensen die vastlopen zie je aan de ene kant nogal eens dat de persoon anderen heel erg gaat claimen omdat hij overal zijn verhaal kwijt moet. Aan de andere kant zie je ook mensen die eigenlijk nauwelijks meer inbreng hebben: ze trekken zich terug omdat ze het gevoel hebben dat ze tóch geen inbreng hebben.

Boven, onder of gelijkwaardig?

Een ander aspect kwam al veel vaker naar voren in dit blog: de boven-of de onderpositie. In de Transactionele Analyse: Ouder – (Volwassene) – Kind.

Vanuit de Ouderpositie (waarbij allerlei varianten bestaan) probeert de één de controle te behouden over de ander. Daar zit bijvoorbeeld het veelvuldig gebruik van het woord ‘moeten’ in. “Jij móét nu naar mij luisteren, je móét je excuses aanbieden”. 

Vanuit de Kind-positie maakt iemand zich klein. “Zeg jij maar wat ik moet doen”. Het kan ook zeurend en dreinend zijn, zoals nu weer in de schoolvakantie: “Ik weet niet wat ik moet doen, ik verveel me zo…” 

Dat wil ik, wat wil jij?

De Volwassen-positie houdt in dat je kunt zeggen: Dat wil ik, wat wil jij? Dat vind ik, wat vind jij? Er is sprake van een uitwisseling. Deze positie maakt het ook mogelijk om in grijstinten te denken: je hebt moeite met iemand, maar hij heeft ook goede kanten.

Bij een gezonde kwaliteit van de relatie wisselen de Boven-en de Onderpositie elkaar af en is er volop ruimte om vanuit een gelijkwaardige positie gedachten uit te wisselen. Binnen een relatie heeft de één meer zicht op bijvoorbeeld het koken, de ander meer op de inkomsten en uitgaven. Je geeft elkaar dan de ruimte om de talenten goed te benutten en je overlegt ook met elkaar. (Het is dus wat anders dan dat alles gelijk op moet gaan).

Vastliggende patronen

Bij vastgelopen relaties zie je dat die variatie gaat ontbreken: de patronen liggen vast. De man kan er niet meer tegen als zijn vrouw een andere mening heeft: hij wil de controle houden. De vrouw kan er niet meer tegen als de man iets wil veranderen in huis, want dat is háár territorium.

Die vastgelopen systemen zie je met name in disfunctionele gezinnen: de gezinsleden hebben hun mening over andere gezinsleden zó vastliggen dat er geen uitwisseling van gedachten meer mogelijk is. De één wil de ander onder controle houden en de ander heeft (dus) maar te volgen.

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

1 thought on “Vastgelopen (5): kwaliteit van de relaties”

  1. Mooi helder stuk. En hartstikke waar. En wbt mensen die alleen op zenden staan? Exit. In mijn werk oké, hoort er bij. Maar privé ben ik daar wel klaar mee.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s