Vastgelopen (1)

Jacques Heijkoop, auteur van het boek ‘Vastgelopen’ en ‘ontwerper’ van de methodiek ‘Anders kijken naar’ gebruikt in zijn werk geen diagnoses zoals autisme of ADHD. Hij heeft zich een andere manier van kijken eigen gemaakt.

Ik heb bij Jacques Heijkoop zowel de basiscursus als de vervolgcursus gevolgd. Hij heeft mijn denken over de zorg in sterke mate gevormd. Zijn manier van werken is geen Gentle Teaching, maar heeft wel veel raakvlakken met Gentle Teaching. Enkele jaren geleden heeft collega Josien Haverschmidt nog een boeiende lezing gehouden over de overeenkomsten en verschillen tussen ‘Anders kijken naar’ en ‘Gentle Teaching’.

Jacques Heijkoop gaat dus niet uit van diagnoses om van daaruit te kijken wat iemand aan begeleiding nodig heeft. Aan de hand van videobeelden en in gesprek met teamleden en eventueel familie stelt hij een functioneringsprofiel op. Daarin krijgen het kunnen (wat kán iemand?) en het áánkunnen een centrale rol.

Als iemand gedurende langere tijd boven zijn aankunnen heeft moeten functioneren loopt zo’n persoon vast. De draaglast is te groot, de draagkracht te beperkt. Hoe ziet dat ‘Vastgelopen’ er mogelijk uit?

Op mijn vorige weblog had ik 14 blogs gevuld met kenmerken. Dat betaalde blog is geheel verdwenen door computerproblemen bij Sanomedia. Wil je je werk kwijt raken, dan moet je bij zo’n organisatie een blog starten.

Deze keer doe ik het in minder blogs en meer hapklare brokken. Zoals net gemeld: Heijkoop gebruikt geen diagnoses uit bijvoorbeeld de DSM IV (het spoorboekje van de psychiater), maar hij kijkt naar wat er met het gedrag van mensen gebeurt.

1. Communicatie

Eén van de eerste aspecten die opvalt bij mensen met wie het niet goed gaat is de vermindering van de kwaliteit van de communicatie.

communicatieCommunicatie betekent letterlijk: iets samen delen. Bij vastgelopen mensen zie je dat de communicatie veel meer eenrichtingsverkeer wordt. Het is dus niet perse zo dat iemand stil in een hoekje niets gaat zitten zeggen: de wederzijdse communicatie wordt beperkt.

In termen van de transactionele analyse zie je dat de persoon meer de bovenpositie inneemt (oordelen over de ander, bepalen voor de ander) en minder in staat is tot gelijkwaardige communicatie.

Het kan ook zo zijn dat zo’n persoon ontzettend veel praat (wat je bijvoorbeeld nogal eens ziet bij de zogenaamde geagiteerde depressie of de manische periode van de bipolaire stoornis). Maar de afstemming ontbreekt: de persoon checkt niet bij de ander of deze wel luistert en/of het onderwerp de ander wel interesseert.

Het kan ook zo zijn dat iemand juist de onderpositie inneemt: ‘ik weet het niet, zeg jij het maar.’ Bijvoorbeeld: “Wat wil je drinken?” “Net wat jullie gewend zijn om te drinken”. “Waar wil je zitten?” Zeg jij maar waar ik kan zitten”.

Daarnaast zie je bij vastgelopen mensen vaak:

  • een meer monotone, vlakke stem
  • de stem wordt harder of juist veel zachter
  • minder variatie in de woordkeuze
  • minder gebaren en mimiek, de persoon maakt zichzelf ‘kleiner’.
  • de bewegingsruimte is meer beperkt, iemand blijft op dezelfde plek staan
  • vaak is het oogcontact minder
  • de persoon raakt eerder vermoeid van de communicatie.
Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s