Lichte verstandelijke beperking en psychopathologie (1)

Toen ik rond 1970 de eerste stappen deed in de richting van de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking was het gangbare idee dat er bij deze mensen weinig sprake kon zijn van psychopathologie. Een psychiater had hier niets te zoeken.

Het was psychiater Anton Došen die tien jaar later met zijn proefschrift en deelpublicaties over depressie bij mensen met een verstandelijke beperking voor het eerst wereldwijd in wetenschappelijk opzicht de ogen opende voor psychopathologische aspecten binnen deze zorg.

Toch sprak ik nog rond 2000 met psychiaters die meenden dat psychiatrische problematiek niet voor zou kunnen komen bij mensen met een verstandelijke beperking. Toen ik hem een boek liet zien over persoonlijkheidsstoornissen en verstandelijke beperking vond hij dat dat boek meteen in de open haard kon. Gelukkig heb ik geen open haard.

Een psychiater die zich later specialiseerde in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking merkte wél op dat het een heel ander vakgebied betreft. Met de klassieke boeken kon hij niet meer uit de voeten. Hij gaf aan dat hij zijn vak helemaal opnieuw had moeten uitvinden. Zijn oude boeken moesten dus eigenlijk in de open haard. Psychiaters schijnen wel vaak een open haard te hebben.

De discipline die hier een brugfunctie vervult is de AvG-arts (Arts voor Verstandelijk Gehandicapten). Zij hebben de specialistische kennis in huis met betrekking tot gedrag, uitingsvormen en specifieke medische risico’s voor mensen met een verstandelijke beperking. Denk alleen maar eens aan de complexe interactie tussen medicatie en gedrag.

Geen DSM

Het betreft dus een ander vakgebied. Regelmatig krijg ik de vraag om gedrag te beschrijven aan de hand van DSM-criteria (het spoorboekje van de psychiater). Daar kan ik helemaal niet mee uit de voeten, omdat het gewoon niet past. Het is alsof ik opeens op te kleine schoenen met hoge hakken moet gaan lopen. Gelukkig zijn er auteurs die hebben geprobeerd de vertaalslag te maken van psychopathologische symptomen naar verstandelijke beperking. Ziet een depressie er bij mensen met een verstandelijke beperking er net zo uit als bij anderen? En hoe herken je een psychose bij mensen met een verstandelijke beperking?

Vraagstukken

“Daar stonden op bladzijde 19 van het eerste handboek van Došen (1991) nog een paar vragen over” herinnerde ik mij. Dat boek heb ik lang niet in handen gehad (er zijn allerlei nieuwe versies), maar gelukkig, in kon het boek vinden en bladzijde 19 klopte ook nog…. Došen spreekt daar (nog) over zwakzinnigen.

  1. Hebben de symptomen dezelfde betekenis bij zwakzinnigen als bij niet-zwakzinnigen? (als je bijvoorbeeld hoort dat iemand in gezelschap hardop tegen zichzelf praat, betekent dat bij mensen met een verstandelijke beperking hetzelfde als bij anderen?)
  2. Komt bij zwakzinnigen dezelfde psychopathologie voor als bij niet-zwakzinnigen?
  3. Worden de symptomen en de psychopathologie beïnvloed door de graad van de zwakzinnigheid?
  4. Hoe groot is de rol van specifieke biologische afwijkingen en specifieke omgevingsomstandigheden in het ontstaan en de verschijningsvorm van psychiatrische beelden bij zwakzinnigen?

In de tijd dat dit boek verscheen was er al veel meer onderzoek gedaan naar psychische stoornissen bij mensen met een verstandelijke beperking. Allerlei onderzoek sprak van een hoog percentage psychiatrische problemen (tot 4 á 5 maal zo hoog). Maar dan moet je ook nog de vertaalslag maken of het gedrag er dan ook net zo uit ziet… Daarnaast kwam Došen met de veronderstelling dat depressies bij mensen met een verstandelijke beperking sterk worden onderschat. Omgekeerd zouden er teveel antipsychotica worden gegeven voor gedrag dat niet als psychotisch kan worden aangemerkt.

Een ingewikkelde groep mensen die de laatste tijd sterk in het nieuws is zijn de mensen met een lichte verstandelijke beperking (IQ 50 tot 70, ontwikkelingsleeftijd tussen 7 en 11 jaar). Bij een opmerkelijk groot aantal mensen in detentie is sprake van een lichte verstandelijke beperking. Van de naar schatting 600 veelplegers in Amsterdam zouden de meesten zwakbegaafd zijn of een lichte verstandelijke beperking hebben. Wat is er met hen aan de hand?

 

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

3 thoughts on “Lichte verstandelijke beperking en psychopathologie (1)”

  1. Goedenavond Henk,
    Ik kwam toevallig op uw blog. Ik zocht add icm bordrrline. Valt dat ook onder lichteverstandelijke beperking of dat gewoon een persoonlijkheidsstoornis (DSM) ? Wat mij constant bezig houd is wat is een verstandelijke beperking mensen die een zuurstofgebrek hadden tijdens de bevalling of de syndroom van down? Is zuurstofgebrek uberhaupt gevaarlijk voor een baby ofniet en kan dat nadelige gevo,gen hebben voor ht kind. Behalve verstandelijk gehandicapt of lichte variant is een persoonlijkheidsstoornis of add/adhd gentisch bepaald?
    Excuses als ht nirt echt duidelijk is mzar is erg laat en ben niet op mijn best.
    Hopelijk kunt u het een n ander uitleggen.

    Bij voorbaat dank

    Mvg Priscilla

  2. er is met hen van alles aan de hand !
    en er wordt niet naar hen geluisterd.
    dat niet naar hen luisteren begint al op jonge leeftijd.
    en dat gaat door totdat deze hen – groep volledig is vastgelopen !
    vastgelopen in alle goede bedoelingen van de mensen,
    die alles over hen, allemaal zo goed weten te vertellen, vooral aan elkaar !
    en dan is het plotsklaps 2016………..

  3. Interessant, Henk, mijn man is directeur van een penitentiaire inrichting en inderdaad, daar is veel sprake van mensen met een verstandelijke beperking, en… ook veel psychiatrie.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s