Psychologie van de pijn (4)

Deze serie spitst zich toe op één van mijn werkplekken: behandelingen bij de tandarts.

In de vorige afleveringen ging het over emotionele factoren die de pijn versterken. De belangrijkste factor bij de tandarts is het gevoel dat je de controle kwijt raakt als je in de stoel ligt. Daarnaast spelen vaak vroegere ervaringen een rol. De meest beruchte negatieve ervaring bij de oudere patiënten is de schooltandarts. Die heeft er soms toe geleid dat mensen tientallen jaren niet meer naar de tandarts gingen.

Volgen, herkennen, voorspellen, eigen invloed ervaren

Het is voor veel patiënten belangrijk dat er een sfeer van vertrouwen ontstaat. Een harde zoemer als teken dat de volgende patiënt binnen mag komen werkt veel minder plezierig dat de behandelaar die de patiënt ophaalt, even vraagt hoe het gaat en dan gaat uitleggen wat er gebeurt.

Wat die uitleg betreft: Jacques Heijkoop (Vastgelopen, 1991)beschrijft:

  1. a) het kunnen volgen,
  2. b) het herkennen,
  3. c) het voorspellen
  4. d) en tenslotte: het eigen invloed ervaren.

Als iemand niet kan volgen, herkennen en voorspellen wat er gebeurt rest hem of haar soms alleen nog maar de noodrem: vechten, vluchten of ‘bevriezen’. Maar het wordt al heel anders als er een afspraak met de patiënt wordt gemaakt: hij mag om een stop vragen als de behandeling te zwaar wordt (bijv. de hand omhoog steken).

tandartsDe stappen van het volgen-herkennen-voorspellen en eigen invloed ervaren zijn heel goed toepasbaar in de praktijk van de tandarts of mondhygiënist. Hoe maak ik de behandeling zo dat de patiënt deze stappen één voor één kan nemen?

Patronen

Een onderschat thema daarbij is het volgen van vaste patronen. De behandeling wordt steevast in een vaste volgorde opgebouwd, bijvoorbeeld: stoel omhoog, mond open, tanden en kiezen tellen, spoelen, poetsen in een vaste volgorde enz. Zo’n patroon geeft angstige patiënten veel houvast omdat de spannende situatie meer voorspelbaar wordt.

Tellen

Datzelfde geldt voor het tellen. Want hoe lang duurt een behandeling eigenlijk? Hoe lang zal de tandarts gaan boren? Wanneer is het afgelopen? Daarom wordt er bij veel van mijn patiënten ‘geteld’. Tijdens de behandeling telt de tandarts of mondhygiënist af. Dat kan tellen tot drie, tot vijf, tot tien zijn, afhankelijk van wat iemand aan kan. Na dat aantal tellen volgt er een pauze waarbij iemand op adem kan komen. De ervaring leert dat die voorspelbaarheid de spanning aanzienlijk vermindert. Omdat stress en pijnbeleving met elkaar samenhangen kun je veronderstellen dat het ervaren van pijn dan ook minder wordt.

Tell-show-feel-do

Een ander – vergelijkbaar – principe, maar dan uit de tandartsenpraktijk zelf is het Tell-Show-(Feel)-Do principe. Het betekent vaak wel dat bij een deel van de patiënten het tempo omlaag moet. Het schema houdt in: verbale uitleg > laten zien > laten voelen (bijv. de tandenborstel op de hand) en daarna handelen. De angst kan daarbij gereduceerd worden door in stapjes van bijvoorbeeld tien tellen te werken.

Voelen

Oorspronkelijk was het model: vertellen, laten zien, doen, maar het voelen heb ik als stap ingelast, omdat een deel van de patiënten lichaamsgebonden de wereld ervaart: ze moeten aan hun lijf ervaren wat er gaat gebeuren voordat ze betekenis kunnen verlenen.

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s