Sociale interpretatie (4)

Hoe zit het met de sociale informatieverwerking en de sociale interpretatie van mensen met een lichte verstandelijke beperking?

Eén van de gegevens die al langer bekend zijn is dat mensen met een lichte verstandelijke beperking kwetsbaar zijn. Ze functioneren vaker aan de onderkant van de samenleving, zijn ongezonder, vaker werkloos. Ook komen in deze groep naar verhouding veel gedragsproblemen voor.

Machteloos

Het blijkt dat er een aanzienlijke samenhang bestaat tussen de moeite die mensen hebben met het verwerken van sociale informatie en gedragsproblemen. Als je de informatie niet begrijpt voel je je machteloos, maar ook is de kans heel groot dat je de informatie verkeerd interpreteert.

Ik was op bezoek bij Jamie. Hij had zojuist van een man op het station een hele uitleg gekregen over hoe hij de poortjes van het OV kon openen. De man had ook nog voorgedaan hoe het allemaal werkte. Maar Jaimie begreep er allemaal niets van. Hij had de moed opgegeven. Hij vond dat hij groot gelijk had om zwart te rijden. “Ze hadden het allemaal veel te moeilijk gemaakt. En anders trap ik die poortjes gewoon open!”.  

Lage drempel naar agressie

Mensen die anderen een negatieve houding verwijten reageren eerder met agressie. Niet alleen de interpretatie van het gedrag van de ander heeft veel vaker een negatieve kleur, ook de drempel naar agressie is veel lager. ‘Jullie zijn tégen me, dus ik sla je op je bek’.

Bij cliënten met een verstandelijke beperking blijkt dat beeld van de ander die tégen hem is niet de cruciale factor te zijn. Dat is wel het geval als ze uit gezinnen komen waar ze van jongs af aan te horen krijgen dat je de mensen uit de samenleving niet kunt vertrouwen. Maar ze hebben ook vaak  ‘gewoon’ onvoldoende zicht op de intenties van de ander. Ze denken dus niet bij voorbaat dat de ander tegen hen is, ze hebben minder in de gaten wat de ander bedoelt.

Geen alternatief

Er is nóg een verschil. In theorie, in een gesprek, kunnen cliënten met een lichte verstandelijke beperking, vaak wel een goede oplossing kiezen. Maar hun ‘handicap’ ligt in de praktijk. Dan komen ze niet op het goede idee. Onder stress vallen ze direct terug op een lager niveau van functioneren. Dat houdt o.a. in dat ze niet meer in staat zijn om alternatieve verklaringen te bedenken. Ze zijn al helemaal niet in staat om alternatief gedrag te bedenken. “Ik kan de ander nu een klap verkopen, maar ik kan misschien beter weglopen…” 

Omdat mensen met een lichte verstandelijke beperking vaak zo moeilijk begrijpen wat de ander bedoelt (denk alleen maar eens aan het onbegrijpelijke taalgebruik) ervaren ze hun omgeving vaak als frustrerend: ze begrijpen het allemaal niet. En dat onbegrip maakt machteloos en verlaagt de drempel naar tot agressie (zie het verhaal over Jaimie).

Theorie en praktijk

Hier zit een valkuil in de behandeling, omdat we in theorie denken dat de cliënt de vaardigheid wél bezit (hij kan er soms prima en overwogen over praten). Ook in een gesimplificeerde situatie lukt het nog aardig. Het dagelijkse leven met alle verschillende informatie tegelijk blijkt echter te complex te zijn.

Voor jongeren met een (boven)gemiddelde intelligentie bestaan inmiddels trainingen om te leren om sociale informatie beter te ‘vertalen’. Bij jongeren met een verstandelijke beperking kunnen deze trainingen niet ‘zonder ingrijpende aanpassingen’ worden toegepast. Die interventies zijn inmiddels ook in ontwikkeling.

Maar het blijft van belang om situaties te structureren (eenvoudiger te maken). En daarna, door eindeloze herhaling, vaardigheden te trainen zodat de drempel naar probleemgedrag hoger wordt.

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

One thought on “Sociale interpretatie (4)”

  1. Hartelijk dank voor deze verhelderende artikelen reeks.
    Heb beste met uw gezondheid en de hartelijke groeten voor uw vrouw.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s