Egoïstisch of egocentrisch?

Mensen hebben van nature een gerichtheid op de ander. Dat zie je al direct na de geboorte (het oogcontact tussen moeder en kind op 60 centimeter afstand).

Als het kind een eigen ‘ik’ gaat ontwikkelen ontstaat er ook een ik-gerichtheid. Bij een gezonde emotionele ontwikkeling zijn de gerichtheid op jezelf en de gerichtheid op de ander met elkaar in redelijk evenwicht. Is de gerichtheid op zichzelf veel sterker dan de gerichtheid op de ander, dan kan er bijvoorbeeld sprake zijn van een narcistische persoonlijkheidsstoornis.

Egoïstisch?

Mensen met autisme worden vaak ‘verdacht’ van egoïstisch denken. Zo zal Johan er nooit aan denken om voor mij een glaasje water in te schenken. Hij haalt voort zichzelf water en gaat weer zitten. Hij staat er trouwens ook om bekend dat hij een liter slagroomijs in zijn eentje op te gaan zitten eten, terwijl de visite niets krijgt. Is dat egoïstisch?

Egoïsme is handelen ten koste van de ander, terwijl je weet wat je doet. Je weet dat iets onplezierig is voor de ander. Maar toch kun je dat gedrag niet nalaten. Gaan roken in een treincoupé is een voorbeeld van egoïstisch gedrag, want we weten inmiddels allemaal dat er veel mensen zijn die last hebben van sigarettenrook.

Egocentrisch

In het verhaal van Johan is sprake van egocentrisch gedrag. Johan is weliswaar redelijk intelligent, maar hij heeft een autistische stoornis. Dat betekent dat ‘perspectiefwisseling’ voor hem niet vanzelf gaat. Hij denkt voor zichzelf, maar kan zich nauwelijks verplaatsen in het perspectief van de ander. Johan heeft dat ijs zelf gekocht, dan is het toch ook logisch dat hij het zelf opeet?

Wisselen van perspectief

Perspectiefwisseling is moeilijk voor mensen met autisme. Oudere peuters kunnen in de taal onderscheid maken tussen ‘ik’ en ‘jij’, maar kleuters met autisme benoemen zichzelf nog vaak als ‘jij’ en de ander als ‘ik’. Eigenlijk had het om de interactie van twee kanten bekijken: dat wil ik, wat wil jij?

Het maakt ook dat rollenspelen onbegrijpelijk zijn. Ooit probeerde ik met een autistische cliënt een rollenspel te doen. Ik wilde hem leren om niet voor iedereen de deur open te doen (hij had regelmatig ongewenste bezoekers, want als de bel gaat moet je de deur open doen). Dus ik deed of ik een onbekende was, pet achterstevoren op mijn hoofd. Deur ging gewoon open, want ik was Henk. En als hij nu eens voor de deur zou staan en ik binnen? Nee, dat kon niet, want hij woonde in dit huis, dat kon natuurlijk niet omgedraaid worden.

Als mensen met autisme nauwelijks rekening lijken te houden met de wensen van de ander benoemen we dat ten onrechte als egoïsme. Er is vaak sprake van egocentrisme omdat perspectiefwisseling lastig is.

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s