Betrekkingsidee

Gisteren werkte ik een consult uit over een mevrouw die vaak achterdochtig is. Ze denkt bijvoorbeeld steeds dat de buren het over haar hebben. Als twee begeleiders met elkaar praten denkt ze dat ze het over háár hebben.

Normaal gedrag

Dat verschijnsel wordt wel een betrekkingsidee genoemd. Tot op zekere hoogte is daar niets mis mee. Als twee cursisten met elkaar praten en ze kijken af en toe naar mij, dan kan ik ook gaan denken dat ze het misschien wel over mij hebben. Moet ik mijn kleding nu bijvoorbeeld op een subtiele wijze op orde brengen?

Bestevaerstraat noordelijk deelNiet op de foto

Een voorbeeld van zo’n idee beschreef ik een tijdje geleden op mijn weblog. Ik maakte een foto van een Amsterdamse straat en kreeg vrijwel direct de wind van voren van iemand die (kennelijk) in een portiek stond. Ik had die persoon helemaal niet gezien, maar hij beweerde dat ik hém op de foto zette. Hij eiste dan ook dat ik de foto wiste (dat heb ik niet gedaan, dus de foto werd voor mij uiteindelijk een zoekplaatje: staat hij er nu wél of niet op?).

Idee of waan?

Bij een betrekkingsidee ben je corrigeerbaar in je denken. Als er bij die meneer sprake was van een betrekkingsidee, dan had ik hem kunnen uitleggen dat ik de architectuur van Amsterdam in kaart breng en dat ik daarom deze straat ook op de foto zette. Bij een betrekkingswaan weet iemand zéker dat ik het op hem (haar) heb voorzien. Ik ben dan speciaal naar die plek gefietst om die persoon op de foto te zetten. Dat valt die persoon ook niet uit zijn hoofd te praten.

Betrekkingswanen zijn min of meer kenmerkend voor de schizotypische persoonlijkheid, voor de acute fase van schizofrenie, maar het komt ook wel voor bij bijvoorbeeld mensen met een ernstige borderline persoonlijkheidsstoornis.

Betrekkingsidee heeft betekenis

Psychiater Jaap Veldkamp, bij wie ik ooit cursussen psychopathologie volgde, vertelde dat zo’n betrekkingsidee als onderliggende boodschap heeft: ‘ik wil gezien worden’. Dat klinkt paradoxaal: iemand die zegt dat hij niet op de foto wil, wil dus eigenlijk juist wél gezien worden. Precies zoals iemand (volgens Veldkamp) die last heeft van achtervolgingswaan: die persoon wil eigenlijk ook juist in beeld zijn. Er zou onderliggend het gevoel zitten dat je als kind niet gezien werd en dat vertaalt zich dan in een min of meer pathologisch beeld waarbij je alsnog gezien wordt.

Ramen en deuren dicht

In een boek over de borderline persoonlijkheidsstoornis beschrijft Arthur Hegger een mevrouw die zichzelf in huis heeft opgesloten, de gordijnen dicht houdt, niet op de bel reageert en de telefoon niet beantwoordt. “Zo maak ik iedereen ongerust” vertelt ze (opnieuw de behoefte om toch gezien te worden).

Het gaat over mij!

Toen ik dat boek recenseerde begon ik die bespreking met dit voorbeeld. Het was de eerste casus uit het boek. Iemand die later de recensie las was daar zeer vervolgen over. Ik had namelijk over háár geschreven. In werkelijkheid had ik gewoon het eerste voorbeeld uit het boek als kapstok gebruikt voor de boekbespreking.

Het zou natuurlijk zo kunnen zijn dat die mevrouw bij Arthur Hegger in behandeling was. Maar veel waarschijnlijker is dat deze psycholoog haar helemaal niet kent. Dat het voorbeeld in het boek stond en vervolgens ook in een bespreking terecht komt en dat de mevrouw daarop de casus op zichzelf betrekt is een voorbeeld van een betrekkingsidee. Precies zoals die meneer in de Amsterdamse straat die denkt dat ik speciaal daar naar toe ben gefietst om hem op de foto te zetten.

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

2 thoughts on “Betrekkingsidee”

  1. Herkenbaar verhaal! Ik betrap me er wel eens op dat ik sommige dingen niet durf te zeggen of durf ts schrijven omdat ik bang ben dat mensen denken dat ik het over hen heb, Of is dat dan weer een betrekkingsidee bij mezelf?

  2. Waan en werkelijkheid; eenieder leeft in zijn eigen waarneming van de werkelijkheid. De wereld als caleidoscoop. Bij iemand met een waan kun je die draaien wat je maar wilt, ze blijven steeds hetzelfde zien. Iemand voor mensen met visie. Daarmee kun je in de Tweede Kamer worden gekozen om je stokpaardje te bereiden; zoals Marianne Thiemen (nooit zou doen, slecht voor het paard). En het wordt ook nog goed betaald!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s