Ethische dilemma’s in de zorg

De zorg kent honderden hete hangijzers. Iedere medewerker moet dagelijks keuzes maken. Regelmatig is bij het maken van keuzes multidisciplinair overleg gewenst. Alleen komt daar veel te weinig van. Een gestructureerde methode om bij complexe casuïstiek tot verantwoorde keuzes te komen is het zogenaamde ‘moreel beraad’.

Vorige week verscheen bij Uitgeverij van Gorcum een boek dat helemaal gewijd is aan ethische dilemma’s in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Deze keer is het geen droog boek, maar een publicatie die helemaal is opgebouwd rond dilemma’s waar zorgverleners tegen aan lopen. De redactie koos 22 dilemma’s als casus uit. Daar konden artsen, gedragsdeskundigen, juristen en ethici (3 per casus) hun tanden of kunstgebit op stukbijten.

ethiek zorgTheorie

De eerste twee hoofdstukken bieden nog een wat meer theoretische onderbouwing. Wie noemen we verstandelijk beperkt, en waarom is er in toenemende mate van verscherpte dilemma’s? Het tweede hoofdstuk gaat over ethiek in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking.

En nu de praktijk: vervuilde woning

En daarna gaat het allemaal los. Het begint met een echtpaar, beiden een lichte verstandelijke beperking, ze wonen in een zwaar vervuild huis en mevrouw heeft een zeer ernstig overgewicht. De vraag is: Is hier bemoeizorg geboden? Wie is hier verantwoordelijk voor goede zorgverlening? Wat houdt goede zorg hier in? Een huisarts, een ethicus en een GZ-psycholoog leveren commentaar.

Pillen door de vla

Joris weigert zijn medicatie. Hij woont vrijwillig in een instelling voor mensen met een verstandelijke beperking. Wanneer hij neigt naar een psychose weigert hij zijn medicatie. De laatste tijd is hij dwars. Hij wil gewoon geen medicijnen meer. Mag je die nu in zijn vla verstoppen? Een AVG-arts, een GZ-psycholoog en een ethicus geven ieder vanuit hun eigen vakgebied commentaar.

Sleutels afpakken

Hans is na het overlijden van zijn moeder in een verzorgingshuis opgenomen. Hij trekt er regelmatig met de scootmobiel op uit en komt dan behoorlijk aangeschoten thuis. Om het gedrag in te dammen moest hij de sleutels inleveren. Wil hij weg, dan moet hij ze bij de directeur ophalen. Hij mag alleen tussen 15 en 17 uur met de scootmobiel op stap. Is dat terecht en is het proportioneel? Over die casus mocht ik mijn licht laten schijnen. Volgens mij was de maatregel allesbehalve proportioneel en waren er veel stappen in de beeldvorming overgeslagen. Ik zag ingangen in de methodiek van het oplossingsgericht werken. Ook een jurist en een ethicus leverden commentaar (we hebben elkaars ‘beoordeling van de casus’ niet van tevoren gezien).

Andere thema’s

Onderverdeeld in verschillende delen komen er ook veel andere situaties ter sprake:

  • Dilemma’s rond medische beslissingen (zoals opereren onder dwang of een niet-reanimeerverzoek, mag je een placebo inzetten?).
  • Dilemma’s rond vertegenwoordiging (PEG-sonde: wie beslist? Ouders die gescheiden zijn. De dokter tegenover de wettelijk vertegenwoordiger)
  • Dilemma’s rond genetica (zoals DNA-onderzoek)
  • Natuurlijk de spannende situatie rond de kinderwens van mensen met een verstandelijke beperking
  • En tenslotte ethische dilemma’s rond organisatie en samenwerking (wat doe je als een team is opgebrand, mag de instelling een cliënt verplichten om te verhuizen?)

Eindbeoordeling

Het is een zeer praktisch doe-boek geworden, vol met casuïstiek die iedere begeleider en behandelaar in de zorg kent. Vaak parkeren we die dilemma’s: we komen bijvoorbeeld onvoldoende aan uitwerking toe of we hopen dat er in de loop van de tijd vanzelf een oplossing komt. En hoeveel tijd besteden we eigenlijk aan multidisciplinair overleg over deze casuïstiek? De ooit in gang gezette beweging om op iedere instelling een (onafhankelijke!) ethische commissie te installeren is een geruisloze dood gestorven. Zo zijn er directies die zo’n onafhankelijke commissie alleen maar lastig vinden. Terwijl je de kwaliteit van zorg met zo’n kritisch oog echt kunt verbeteren.

Maar als je dit boek leest gaat het echt weer kriebelen. Hier kunnen we wat mee!

Maartje Schermer, Frans Ewals en Marion Weisz: Ethische dilemma’s in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking, 150 pagina’s. Uitgave: Van Gorcum, Assen, 2016

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s