Kwetsbaarheid bij ouderen (2)

Bij ouderen wordt vaak in de eerste plaats gedacht aan lichamelijke kwetsbaarheid.

Maar er zijn andere aspecten, die mogelijk van even groot belang zijn, maar die onvoldoende aandacht krijgen.

Compensatie

Ouder worden houdt in dat je te maken hebt met verlies-ervaringen. Om een goede kwaliteit van bestaan te kunnen behouden moeten mensen in staat zijn om te compenseren voor de dingen die niet meer kunnen. Bijvoorbeeld: je hebt geen baan meer, maar je kunt nog wel vrijwilligerswerk doen.

Het blijkt dat een deel van de ouderen niet voldoende in staat is zich aan te passen. Het vermogen om te compenseren blijkt sterk afhankelijk van psychologische factoren, vooral van persoonlijkheidskenmerken, zoals de behoefte aan zelfstandigheid en de mate van extraversie (op de buitenwereld gericht zijn). “Mensen die in hun leven altijd weinig controle over de dingen die gebeuren hebben gehad en die zich sterk afhankelijk van anderen opstelden zijn later vaak ook veel minder in staat om zich aan te passen aan veranderde omstandigheden.” (Hannie Comijs, GGZinGeest, 2011).

Geest en lichaam

Het is deze groep ouderen die een grotere kans loopt op psychische problemen als ze ouder worden. Er zijn meer angststoornissen en er is vaker sprake van depressieve gevoelens. Omgekeerd lopen deze mensen ook weer een groter risico op lichamelijke ziekten, o.a. door slechte zelfzorg, geen goede voeding, verminderde mobiliteit en onvoldoende sociale contacten. Er is dus een sterke wisselwerking tussen psychische, sociale en fysieke kwetsbaarheid.

De medische wereld ligt de focus op de lichamelijke kwetsbaarheid, maar door behandeling van de psychische kwetsbaarheid zou een deel van de ouderen een betere kwaliteit van bestaan kunnen ontwikkelen, met minder lichamelijke klachten.

Psychische aspecten

De ouderdom komt met gebreken. Daar valt niet aan te ontkomen. Maar wat is de rol van de psychische klachten?

In de klinische praktijk is duidelijk dat veel ouderen niet naar de dokter gaan als ze niet lekker in hun vel zitten. Gaan ze wél naar de dokter, dan is dat vaak voor lichamelijke klachten. Maar omgekeerd wordt een klacht als pijn of vermoeidheid ook vaak geduid als een somatische klacht, waardoor de vaak voorkomende depressies of angststoornissen bij ouderen niet worden onderkend.

Een ander misverstand is dat deze klachten nu eenmaal bij de leeftijd horen. Of dat deze klachten niet goed behandelbaar zijn. Inmiddels worden er allerlei therapieën ontwikkeld die ouderen helpen om meer psychisch weerbaar te worden.

Geheugen en psyche

Ruim 30% van de ouderen rapporteert geheugenklachten. Ook daarbij wordt gedacht ‘dat dat gewoon bij de leeftijd hoort’. Voor een deel is dat ook zo: je geheugen wordt minder goed naarmate je ouder wordt. Helaas wordt de lijn te gemakkelijk doorgetrokken naar een mogelijk dementieel beeld. Ook dat kan natuurlijk het geval zijn, maar geheugenproblemen worden aanzienlijk versterkt bij een slechte lichamelijk- of psychisch toestandsbeeld, zoals bij angst of depressie. Geheugenproblemen kunnen zelfs grotendeels verdwijnen als de psychische factoren goed behandeld zijn.

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s