Lastige kwetsbaarheid (3)

Zelfbeeld

Meestal gaat men er vanuit dat de oorzaak van zelfdramatisering (een term van prof dr. P.C. Kuiper) gezocht moet worden in een negatief beeld dat de persoon heeft van zichzelf. Waarschijnlijk is de mevrouw uit het voorgaande blog wanhopig op zoek naar waardering. Door zichzelf als slachtoffer te poneren hoopt ze erkenning te vinden: dat zo’n goed iemand als jij zó slecht behandeld is!

Vaak zijn deze mensen overgevoelig naar de omgeving toe. Bij de minste of geringste twijfel aan het verhaal gaan er alarmbellen rinkelen. “Deze overgevoeligheid wordt mede bepaald door het feit dat ze het minste teken van afwijzing  zien als een bevestiging van hun geringe eigendunk. Ze zijn overmatig afhankelijk van het oordeel de omgeving en dat wordt veroorzaakt door een kwellend verlangen naar emotionele veiligheid” (alweer een citaat van Prof. dr. P.C. Kuiper).

Zie je mij?

De behoefte om gezien te worden komt sterk tot uiting als er sprake is van psychotische belevingen. Psychiater Dr. Veerkamp vertelt dat veel psychotische belevingen laten zien wat er achter het denken zit. Iemand die paranoïde is wil in feite juist graag gezien worden. Iemand die denkt dat hij Jezus is wil gewaardeerd worden. Een persoon die allerlei teksten op de muren schrijft wil ‘gelezen’ worden door anderen.

Datzelfde zou ook kunnen gelden van de zelfverminkingen die mensen zichzelf aandoen (bijvoorbeeld in de vorm van allerlei piercings op gevoelige lichaamsdelen). Daar kan achter zitten dat iemand zich wil onderscheiden van het gemiddelde. ‘Zie je mij?’ ‘Dat je dát durft!’

Volgelingen

De gevoeligheid voor het oordeel van anderen heeft vaak een bijkomend gevolg: de wereld wordt zwart-wit. De overtuiging is dat iemand met een andere mening tégen hen is. Er bestaan geen grijstinten: iemand is vóór of tégen jou. Wie maar even twijfelt aan het verhaal is meteen verdacht. Van vrienden wordt gevraagd (geëist!) om ieder verhaal onvoorwaardelijk te geloven. Eigenlijk zoeken deze mensen dus geen vrienden, maar volgelingen.

Dit kenmerk zien we in zijn uiterste consequentie zien bij dictators en bij sekteleiders. Vaak hebben ze een vergelijkbare voorgeschiedenis: ze voelen zich miskend, ze hadden een beschadigde jeugd, ze hebben het gevoel dat ze onvoldoende liefde kregen en ze willen zichzelf alsnog bewijzen.

Een predikant  vertelde onlangs in een krant over zijn ervaringen bij het pastorale werk bij justitie. Hij vertelt dat mensen in de gevangenis niet in de eerste plaats macho’s zijn, maar mensen die in hun leven geknakt zijn. Vooral de kwetsbaarheid van ‘bajesklanten’ is hem opgevallen.

Kwetsbare mensen zijn altijd bang voor kritiek en voor afwijkende meningen. Ze proberen zich staande te houden door controle over anderen uit te oefenen. Als deze mensen macht krijgen over hun omgeving wordt hun gedrag écht gevaarlijk: de ander moet zich volledig aanpassen, anders is hij (bijv.) geen goed sektelid of geen goede vaderlander.

Zwart-wit

Bij sekteleiders en dictators zien we steeds én het zwart-wit-schema én de rol van het slachtoffer. De wereld bestaat uit weinig goede en uit veel slechte mensen. Al die slechte mensen zijn er op uit om de sekte of het land te vernietigen. De sekteleider én de dictator zullen het beeld van de boze buitenwereld dagelijks cultiveren. Alle dingen die fout gaan worden op het conto van die buitenwereld geschreven. Daarom zijn bijv. sancties zelden effectief: ze bewijzen slechts hoe boosaardig de buitenwereld is.

Ook bij ‘gewone’ kwetsbare mensen zien we dit beeld: je moet altijd op je hoede zijn want de mensen hebben het slecht met je voor. Een variant op dit verhaal zijn de mensen die nergens ‘toe’ komen. Ze hebben het gevoel dat ze best veel hadden kunnen bereiken, maar het mislukt steeds. Dat ligt niet aan hen, maar dat is hen onmogelijk gemaakt door al die organisaties of al die mensen die hen dwars zaten. De schuld ligt dus altijd bij de boze buitenwereld, waar zij het weerloze slachtoffer van zijn.

Auteur: henk50

Ik ben orthopedagoog/GZ-psycholoog. Vanaf 1975 heb ik gewerkt in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog. Omdat ik zo lang in 'de zorg' heb gewerkt heb ik veel zogenaamde casuïstiek ter beschikking. Soms gebruik ik voorbeelden uit de dagelijkse praktijk op mijn weblog, maar de beschrijvingen zijn altijd vermengd met andere -vaak gedateerde - verhalen. Er komen dus geen één-op-één verhalen voor. Dat zou ook niet mogen vanwege het beroepsgeheim. De namen die ik gebruik zijn altijd gefingeerd. De pedagogische en psychologische voorbeelden hebben dus wel enig waarheidsgehalte, maar ze hebben de pretentie om toch onherkenbaar te zijn. Mocht de lezer toch iemand herkennen, dan is dat waarschijnlijk toeval. Een enkele keer zijn voorbeelden van dialogen geheel gefingeerd. Uit de privésituatie wordt slechts zeer beperkt iets vermeld, waarbij ik met name zorgvuldig om ga met fotomateriaal. De namen van mensen die reageren worden nooit door mij doorgegeven aan derden, ze blijven in mijn afgesloten Wordpress-domein.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: