Narcisme (3)

Kernemoties

Mensen hebben ook hun eigen kern-emoties. Dat wil zeggen: emoties die voor een aanzienlijk deel hun gedrag bepalen. Bijvoorbeeld: ‘als ik niet héél erg mijn best doe heb ik gefaald’. Of: ‘als ik met anderen mee moet doen moet ik mij voortdurend schamen’.

Bij narcistische mensen is de kern-emotie die van de trots. ‘Ik ben overal het beste in’. ‘Ik kan alles heel erg goed, zelfs zonder dat ik er voor gestudeerd heb’. ‘Mijn kinderen zijn de beste leerlingen op school.’

Er onder liggen andere emoties, die je vaak niet direct ziet. Aäron Beck noemt er drie:

  • Woede (vooral als de persoon zich niet erkend en dus afgewezen voelt)
  • Jaloezie (het valt niet te verkroppen als een ander meer aandacht krijgt dan jij)
  • Depressie. Dat was voor mij nieuw, omdat ik ben opgeleid met het idee dat narcistische mensen ‘niet aan depressieve gevoelens toe komen’. Hooguit zou iemand met narcisme aan het eind van zijn leven in somberheid kunnen vervallen omdat het hem allemaal toch niet meer lukt (voor die tijd kon alles nog gecamoufleerd worden). Sinds het lezen van het boek van Martin Appelo (‘Een spiegel voor narcisten’, Boom, 2014) heb ik dat idee bij moeten stellen. Appelo beschrijft zelfs de depressieve narcist als één van de vormen van narcisme.

Kernstrategieën

Als je het voorgaande deel leest is het niet verwonderlijk dat – als je naar het waarneembare gedrag van mensen met narcisme kijkt – twee duidelijke ‘kernstrategieën opvallen.

  1. Het devalueren, het minachten van de ander. Er kan immers maar één de beste zijn en dat is hijzelf. Een narcist zal het bijvoorbeeld vaak niet na kunnen laten om publiekelijk anderen ‘naar beneden te halen’. “Dat is zó’n dom figuur, die denkt nergens over na.” “Dat is weer zo’n idee van mijn zus, ze heeft zeker weer een doktersromannetje gelezen.” “Mijn broer heeft maar een HBO-opleiding”. De wijze waarop Maarten ’t Hart over zijn moeder schrijft wijst ook op narcistische trekken: hij is met zijn slimheid zijn moeder ver voorbij gestreefd. Dat hij bijzonder is komt alleen al tot uiting doordat hij – komend uit zo’n eenvoudig milieu, zóveel heeft weten te bereiken.
  2. Het zichzelf verheffen. Daarom praten mensen met narcistische trekken vaak zo ontzettend veel. Je hoort hen in gezelschap overal bovenuit. Iedereen moet weten welke inzichten ze hebben. Enige zelfkritiek is er niet bij, laat staan dat kritiek door anderen getolereerd wordt (kritiek wordt ervaren als narcistische krenking).

Peter Blanker heeft deze trek mooi verwoord in zijn lied ‘Het is moeilijk bescheiden te blijven’. Zie:

Voordelen van narcisme

Ieder mens heeft narcistische trekken. Maar wat zijn voordelen? Men zegt dat narcisme veel voorkomt bij leidinggevenden. Een positieve kijk op jezelf geeft ook mogelijkheden. Je twijfelt niet snel over je beslissingen. Je wordt in ieder geval niet gehinderd door minderwaardigheidsgevoelens. Daarnaast kan iemand met narcistische trekken ontzettend hard werken om een eventuele miskenning ongedaan te maken. Als hij ergens zichtbaar heeft gefaald moet hij er immers alles aan doen om te schade alsnog te herstellen.

Angsten bij narcisme

Waar mensen met narcistische mensen erg bang voor zijn is dat ze als ‘gewoon’ worden ervaren. Het bij de middelmaat moeten behoren is voor hen een rampzalig idee. Het moet allemaal op zijn minst een beetje bijzonder zijn. De kleding mag niet uit een gewone winkel komen, het restaurant waar ze eten moet nét iets exclusiever zijn, de kunst die ze aan de muur hebben hangen moet uit een nét iets meer gerenommeerde galerie komen. In dat laatste zie je deels overeenkomsten met de zogenaamde ‘theatrale persoonlijkheid’.

Auteur: henk50

Ik ben orthopedagoog/GZ-psycholoog. Vanaf 1975 heb ik gewerkt in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog. Omdat ik zo lang in 'de zorg' heb gewerkt heb ik veel zogenaamde casuïstiek ter beschikking. Soms gebruik ik voorbeelden uit de dagelijkse praktijk op mijn weblog, maar de beschrijvingen zijn altijd vermengd met andere -vaak gedateerde - verhalen. Er komen dus geen één-op-één verhalen voor. Dat zou ook niet mogen vanwege het beroepsgeheim. De namen die ik gebruik zijn altijd gefingeerd. De pedagogische en psychologische voorbeelden hebben dus wel enig waarheidsgehalte, maar ze hebben de pretentie om toch onherkenbaar te zijn. Mocht de lezer toch iemand herkennen, dan is dat waarschijnlijk toeval. Een enkele keer zijn voorbeelden van dialogen geheel gefingeerd. Uit de privésituatie wordt slechts zeer beperkt iets vermeld, waarbij ik met name zorgvuldig om ga met fotomateriaal. De namen van mensen die reageren worden nooit door mij doorgegeven aan derden, ze blijven in mijn afgesloten Wordpress-domein.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.