Van idee tot bizarre waan

  • Idee

Stel je voor dat je een idee over jezelf hebt. Dat hebben sommige mensen namelijk. Ik bekijk mezelf in de spiegel en constateer dat ik blauwe ogen heb. Hoewel veel mannen kleurenblind zijn, zou het best eens zo kunnen zijn dat ik er niet ver naast zit. Ik heb blauwe ogen en dat idee klopt met de werkelijkheid.

  • Overwaardig denkbeeld

Rond Sinterklaas zit ik vaak te dichten. Ook dat kan feitelijk juist zijn. Het wordt wat ingewikkelder als ik over mezelf ga melden dat ik een groot dichter ben. Ik ben Joost van den Vondel de Tweede. Straks prijk ik op de literatuurlijst op het voortgezet onderwijs. Waarschijnlijk klopt dat beeld dat ik een groot dichter ben niet zo erg. Dat een beeld niet klopt komt overigens in de beste families voor. Er zijn honderdduizenden mensen die vinden dat ze ergens goed in zijn, ergens veel over weten, terwijl dat in de praktijk nogal tegenvalt. We spreken dan van een overwaardig denkbeeld.

  • Waanachtig denkbeeld

Een derde stap is als ik er niet alleen bijzondere ideeën op na houd over wat ik kan, maar ook over wie ik ben. Bijvoorbeeld als ik ga vertellen dat ik een rechtstreekse afstammeling ben van de Duitse keizer. Maar het kan nog steeds wel waar zijn. Die man heeft vast van alles uitgespookt in Doorn en toen hij op Wieringen woonde. Maar het is wel op het randje. Als dat soort ideeën meer lading gaan krijgen (bijvoorbeeld: ik wil perse op de Duitse TV verschijnen, want ik ben nog belangrijker dan Angela Merkel), dan gaat het in de richting van de psychotische decompensatie. Met name wordt het spannend als de angst een grote rol gaat spelen. Dat komen we bijvoorbeeld veel tegen in de zorg voor ouderen.

  • Waan

Bij een waan wordt het allemaal nog heftiger en massiever. Er ontwikkelt zich een heel denksysteem, waarbij betrekkingsideeën een grote rol spelen (‘iedereen kijkt naar me’, ‘ik word overal afgeluisterd’, ‘de CIA is naar mij op zoek’, ‘de psychiater is er op uit om me te doden’). Zo kwam ik op een gesloten afdeling een keer een meneer tegen die heel onderhoudend een gesprek met mij aan ging, maar we moesten wel apart gaan zitten, uit de buurt van een stopcontact. Hij vertelde dat hij had uitgevonden dat als hij drie keer zijn knieën tegen elkaar zou doen, dat er dan weer honderd mensen in zijn geboorteland een extra maaltijd kregen. Inderdaad was zijn broek bij de knieën aanzienlijk versleten. Hij had veel goede daden gedaan en ik moest dat erkennen. Ik vertelde hem dat ik het goed vond dat hij zo aan andere mensen dacht. Toen was hij weer tevreden.

Afhankelijk van de cultuur waarin iemand opgroeit kunnen deze wanen ook de kleur van een persoon krijgen. Vroeger dachten er nogal wat mensen dat ze Napoleon of Jezus waren. Tegenwoordig zijn ze eerder Michael Jackson of een andere figuur uit de showbusiness.

  • Bizarre waan

Bij een bizarre waan kun je nauwelijks meer bedenken wat er op de achtergrond aan de hand is. Daarbij zijn mensen hun eigen ik helemaal kwijt geraakt. Ze denken dan bijvoorbeeld dat ze radioactief worden bestuurd. De invloed van begeleiders is zeer beperkt, want tegen zulke krachten kan natuurlijk niemand op. Deze extreme wanen kunnen riskant zijn voor de persoon zelf en zijn omgeving, omdat het eigen ik geen invloed meer heeft en deze mensen ook gevaren niet meer in kunnen schatten. Wie radioactief wordt bestuurd is ook onschendbaar als hij een gesloten overweg oversteekt…

N.B.:

In de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking moet er ten aanzien van mogelijke wanen altijd nog een vertaalslag worden gemaakt. Vaak gaat het niet om wanen, maar om angsten die passen bij een kinderlijk niveau (‘de tijger onder het bed’). Prof. Dr. A. Došen komt dan ook tot de conclusie dat de diagnose ‘psychose’ in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking te vaak wordt gesteld.

Auteur: henk50

Ik ben orthopedagoog/GZ-psycholoog. Vanaf 1975 heb ik gewerkt in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog. Omdat ik zo lang in 'de zorg' heb gewerkt heb ik veel zogenaamde casuïstiek ter beschikking. Soms gebruik ik voorbeelden uit de dagelijkse praktijk op mijn weblog, maar de beschrijvingen zijn altijd vermengd met andere -vaak gedateerde - verhalen. Er komen dus geen één-op-één verhalen voor. Dat zou ook niet mogen vanwege het beroepsgeheim. De namen die ik gebruik zijn altijd gefingeerd. De pedagogische en psychologische voorbeelden hebben dus wel enig waarheidsgehalte, maar ze hebben de pretentie om toch onherkenbaar te zijn. Mocht de lezer toch iemand herkennen, dan is dat waarschijnlijk toeval. Een enkele keer zijn voorbeelden van dialogen geheel gefingeerd. Uit de privésituatie wordt slechts zeer beperkt iets vermeld, waarbij ik met name zorgvuldig om ga met fotomateriaal. De namen van mensen die reageren worden nooit door mij doorgegeven aan derden, ze blijven in mijn afgesloten Wordpress-domein.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: