Diagnostic overshadowing

Onze vakantie is voorbij.

De afgelopen week had ik meteen weer zóveel werk te doen dat ik bijna zou vergeten dat ik met vakantie ben geweest. Gelukkig ligt er nog een stapel aan fotografisch materiaal, aan aantekeningen en aan herinneringen.

Niettemin is het de hoogste tijd om er maar weer eens een moeilijke term in te gooien. We kunnen niet de hele tijd zitten te labbekakken.

Eén van de klussen van de afgelopen week was het vaststellen of er wél of niet sprake was van dementie bij een oudere mevrouw. Nu doe ik dat niet in mijn eentje. De medische discipline is ook hard nodig. Maar die was even zoek. Dus moest ik zelf veel voorwerk doen. Het is overigens ook nog eens zo dat dementie bijna nooit met zekerheid valt vast te stellen. Om een hoogleraar te citeren: ‘Dat weet je pas na iemands dood, als je zijn schedel hebt mogen lichten’.

Eén van de problemen bij het vaststellen van dementie is het zogenaamde diagnostic overshadowing. Als er bij iemand sprake is van een geestesziekte zijn we heel gemakkelijk geneigd om alle gedragskenmerken van die persoon toe te schrijven naar die geestesziekte.

ADHD en autisme

Een paar voorbeelden:

* Bij een vermoeden van ADHD wordt gemakkelijk gedacht dat alle drukke gedrag van die persoon verklaard kan worden uit de ADHD. Daarmee slaan we andere mogelijke verklaringswijzen te gemakkelijk over.

* Als iemand de diagnose autisme heeft gekregen menen we heel vaak dat die persoon gedragsproblemen vertoont omdat hij autistisch is. Maar mensen met autisme kunnen om tientallen redenen gedragsproblemen vertonen. Een steentje in de schoen kan al leiden tot een groot gedragsprobleem.

Dementie of iets anders?

Bij dementie is deze diagnostic overshadowing zeer berucht. Er zijn heel veel redenen waarom oudere mensen veranderingen van gedrag laten zien. Maar we zien (te) vaak dat de gedragsproblemen worden toegeschreven naar dementie.

* Mevrouw Spanjaard is de laatste tijd vaak vergeetachtig. Geheugenproblemen vormen één van de kenmerken van dementie. Dus wordt gedacht dat deze geheugenproblemen allemaal te maken hebben met het dementiële beeld. Pas veel later wordt ontdekt dat de schildklier van mevrouw Spanjaard te traag functioneert. Een arts heeft deze mogelijkheid in zijn protocol staan, maar vaak wordt de arts pas laat ingeschakeld. “Het hoort er immers bij.”

* Meneer Dijkstra wil ’s morgens zijn bed niet uitkomen. Als de verpleegkundige hem wil gaan wassen gaat hij zich verzetten. Hij wordt ook ontzettend boos en gaat schreeuwen. Dat hoort bij het dementiële beeld, wordt dan gemakkelijk gezegd: gedragsproblemen en decorumverlies. Meneer Dijkstra raakt de controle op zijn omgeving kwijt en dus gaat hij in verzet. In werkelijkheid heeft meneer Dijkstra pijnklachten, in de vorm van artrose. Het duurt maanden voordat deze hypothese meegenomen wordt naar de arts. Ondertussen heeft meneer Dijkstra veel pijn gehad en hebben begeleiders klappen opgelopen.

* Mevrouw van Vliet lijkt weinig grip meer te hebben op haar omgeving. Ze zit veel in haar stoel en kan maar niet tot handelen overgaan. Het lijkt wel of ze het allemaal niet kan organiseren. Ook bij mevrouw van Vliet werden deze verschijnselen toegeschreven aan haar dementiële beeld. Pas later bleek dat er sprake was van een depressief beeld. Depressie en beginnende dementie kunnen sterk op elkaar lijken. Toen mevrouw van Vliet antidepressiva kreeg toegediend bleek haar apathie als sneeuw voor de zon te verdwijnen. Ze kon opeens allerlei handelingen voor elkaar krijgen die een paar maanden eerder niet lukten.

* Een bijzondere situatie betrof de heer Van Okel, een man met een lichte verstandelijke beperking die altijd alles zelf kon regelen. Hij was volledig wilsbekwaam. Op een bepaald moment bleek deze meneer zijn geld niet meer te kunnen pinnen. Bij de bank wist hij niet hoe hij zijn handtekening voor elkaar moest krijgen. Hij raakte ook verward in het huishouden. Zo bleek hij zichzelf een glas slaolie te hebben ingeschonken in plaats van een glas melk. Zijn gedrag werd toegeschreven aan een vermoedelijk beginnend dementieel beeld. Er werd een persoon aangesteld die de financiële zaken voor de heer Van Okel waar moest gaan nemen. Pas twee jaar later bleek dat de heer Van Okel ernstige problemen met het zien had. Hij woonde begeleid bij een zorginstelling, maar het probleem met het zien werd over het hoofd gezien.

Puzzel

De puzzel van de mevrouw waar ik nu mee bezig ben, daar ben ik nog niet uit… De uitkomsten van allerlei onderzoek zijn tegenstrijdig. Er zijn zo’n 15 mogelijke verklaringen de revue gepasseerd. Het gedrag past niet in het ‘klassieke beeld’. Misschien maar goed ook. Op die manier blijft iedereen zoeken en wordt niet direct alleen maar aan dementie gedacht.

Auteur: henk50

Ik ben orthopedagoog/GZ-psycholoog. Vanaf 1975 heb ik gewerkt in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog. Omdat ik zo lang in 'de zorg' heb gewerkt heb ik veel zogenaamde casuïstiek ter beschikking. Soms gebruik ik voorbeelden uit de dagelijkse praktijk op mijn weblog, maar de beschrijvingen zijn altijd vermengd met andere -vaak gedateerde - verhalen. Er komen dus geen één-op-één verhalen voor. Dat zou ook niet mogen vanwege het beroepsgeheim. De namen die ik gebruik zijn altijd gefingeerd. De pedagogische en psychologische voorbeelden hebben dus wel enig waarheidsgehalte, maar ze hebben de pretentie om toch onherkenbaar te zijn. Mocht de lezer toch iemand herkennen, dan is dat waarschijnlijk toeval. Een enkele keer zijn voorbeelden van dialogen geheel gefingeerd. Uit de privésituatie wordt slechts zeer beperkt iets vermeld, waarbij ik met name zorgvuldig om ga met fotomateriaal. De namen van mensen die reageren worden nooit door mij doorgegeven aan derden, ze blijven in mijn afgesloten Wordpress-domein.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: