Hechtingsstijl en relaties

Hechting komt bij mensen niet uit de lucht vallen.

Jonge eenden volgen het eerste bewegende object dat ze tegen komen. Zo kreeg bioloog Lorentz een rijtje eenden achter zich aan omdat ze dachten dat hij hun moeder was. Hij was er bij toen ze uit het ei kropen.

Maar bij mensen ontwikkelt zich de hechtingsstijl geleidelijk. Het begint al vóór de geboorte. Maar na de geboorte heeft een kind zo’n drie jaar nodig voordat de basis van de hechting (dat zie ik als het fundament van de persoon) helemaal klaar is.

Vervolgens gaat de wijze waarop je in die eerste drie jaar gehecht bent geraakt het hele leven lang met je mee. Dat wil niet zeggen dat er na die eerste drie jaar niets meer kan veranderen. De globale kleur is echter wél bepaald en wat er na die drie jaar gebeurt is vooral het verder inkleuren.

Hechtingsstijlen bij kinderen

In de literatuur over kinderen worden vier hechtingsstijlen beschreven:

a) de veilige hechting. Er is sprake van een zo stevige mate van verbondenheid dat het kind aan de ene kant ervaart dat het veilig is bij de ouders, maar dat het zich aan de andere kant zó veilig voelt dat het er ook op uit durft te gaan.

b) de angstig-ambivalente hechting. Het kind heeft minder de neiging om er op uit te trekken en meer de neiging om zich aan de moeder (of de beide ouders) vast te klampen. Als de moeder weg gaat ervaart het kind dat gemakkelijk als verlating en bij hereniging reageert het kind met een mengeling van blij zijn en boos zijn (bijvoorbeeld: knuffelen en knijpen).

c) de angstig-vermijdende hechting. Het kind gaat vooral zijn eigen gang. Het komt stoer over en vraagt er niet om om getroost te worden. Het lijkt wel of afwezigheid van de moeder (de ouders) het kind niet zoveel uit maakt. Dat lijkt gemakkelijk (het kind kan bijvoorbeeld zonder problemen bij iedereen logeren), maar één van de problemen bij deze kinderen is dat er vaak veel stress in het lijf zit. Dat kan zich o.a. uiten in druk gedrag.

d). de gedesorganiseerde gehechtheid. Dit is een nog niet zo lang geleden voor het eerst beschreven manier van hechting, die momenteel sterk in de belangstelling staat. Hierbij is vooral het zeer wisselende gedrag opvallend. Het kind is erg onvoorspelbaar. De ene dag reageert het nauwelijks op een groot incident, de volgende keer raakt het helemaal van slag bij een kleine gebeurtenis. De ene keer gaat het zonder problemen logeren, de volgende keer moeten de ouders het kind weer ophalen omdat het echt niet gaat, de ene keer knuffelt het zijn jongere broertje, de volgende keer is het bijten en slaan. “Het enige voorspelbare aan deze kinderen is het onvoorspelbare.”

Gekleurde relaties

Als je een relatie aan gaat neem je altijd je eigen hechtingsstijl mee. Natuurlijk is dat allemaal niet zo ‘massief’. Mensen kunnen door de ontmoeting met anderen veranderen. Maar de kleur van de hechting bepaalt wel voor een aanzienlijk deel hoe de basis van je relatie met de ander zal zijn. Sommige kleuren passen niet bij elkaar, andere kleuren contrasteren heftig met elkaar en er zijn ook kleurencombinaties die op zich veel veiliger zijn, maar die ook wel eens saai kunnen worden.

Opmerkelijk is het gezegde dat ‘tegenpolen elkaar opzoeken’. Martin Appelo schrijft in zijn boek ‘Een spiegel voor narcisten’ dat een narcist zich vaak aangetrokken zal voelen tot een borderliner. De narcist zal trekken vertonen van de angstig-vermijdende hechting. Hij trekt er op uit en zoekt spanning en avontuur. Een relatie met iemand met een borderline-persoonlijkheidsstoornis houdt doorgaans de spanning er wel in.

Ooit zei een man tegen mij dat hij gespecialiseerd was in relaties met vrouwen met borderline. Niet als behandelaar, het was zijn persoonlijke passie. Hij haalde die vrouwen uit de goot en zorgde dat hun leven weer op de rails kwam. De manier waarop hij het zei deed mij vermoeden dat hij niet zo lang relaties aan kon houden. En dat was ook zo. Hij zag relaties meer als projecten waarbij hij trots kon zijn dat hij weer iemand uit de goot had gehaald… Was het niet interessant genoeg meer en kreeg hij niet voldoende dankbaarheid meer, dan werd de vrouw weer ingewisseld ‘voor een ander exemplaar’.

Afhankelijk en onafhankelijk

Bij een veilige hechting is er sprake van evenwicht tussen afhankelijkheid en onafhankelijkheid. Dat zie je ook in relaties tussen volwassenen. Als de persoon zichzelf voldoende veilig voelt én hij voelt zich veilig binnen de relatie, dan is er bijvoorbeeld ruimte voor ‘eigen tijd’ én ruimte voor ‘samen’, zonder dat daar eindeloos over onderhandeld moet worden.

Bij relaties waarbij een meer onveilige hechtingsstijl een rol speelt zie je dat de spanningen op het punt van afhankelijkheid en onafhankelijkheid toenemen. Zo kan het samen ‘moeten’ zijn als beklemmend worden ervaren. De persoon in kwestie ‘moet’ er een tijdje uit, ‘hij heeft ruimte voor zichzelf nodig’. Ieder mens heeft ruimte voor zichzelf nodig, maar in die opgelopen spanning zit mogelijk een signaal dat nabijheid beklemmend is geworden. Daarmee zit ik meteen op een tweede thema: nabijheid of afstand, oftewel controle of ruimte.

Spanning in de relatie

Stel je voor dat iemand met een vermijdende hechtingsstijl een relatie heeft met iemand met een ambivalente stijl (‘tegenpolen zoeken elkaar op’), dan kun je wel voorspellen welk thema ‘spannend’ wordt. De persoon met een vermijdende stijl van hechting heeft ruimte nodig, zoekt ook spanning op.

De persoon met de angstig-ambivalente hechtingsstijl heeft het daar moeilijk mee. Die persoon wil juist de controle houden. Omdat de persoon te weinig eigenwaarde heeft heeft hij/zij steeds bevestiging nodig van de ander. Niet reageren op een SMS’je wordt ervaren als een teken dat je niets meer waard bent. Als die ander steeds weg is wordt dat als verlating ervaren. Maar bij terugkomst kan daar dan weer met boosheid op worden gereageerd en dat helpt ook niet echt binnen een relatie…

Zwart-wit

Het voorgaande is een zwart-wit model. Gelukkig kunnen mensen veranderen en ze kunnen ook veranderen binnen relaties.

Mensen die verliefd zijn denken dat ze alles kunnen veranderen. Maar het vermogen om te veranderen niet maximaal: je neemt binnen een relatie altijd jezelf en je eigen levensverhaal mee. En die ander ook. Als je knalrood was word je dus niet lichtgroen. Je kunt variëren op het thema rood, zodat het steeds mooier gaat passen bij de ander in de relatie die ook zijn eigen kleur met zich mee neemt. Daar moet je wel aan werken, het gaat niet vanzelf…

Hechtingsstijl en werk

Als je met mensen werkt neem je ook altijd je eigen hechtingsstijl mee. Zo kom je in de opvoeding als ouders altijd jezelf tegen. Hoe ben jij zelf gehecht geraakt? Dat thema speelt ook een aanzienlijke rol als je eigen ouders hulp en verzorging nodig hebben.

Zeker in verzorgende beroepen kom je als begeleider of behandelaar jezelf altijd weer tegen. Werken in de zorg vraagt dan ook om zicht op hechtingsstijlen…

Literatuurtip: Pieternel Dijkstra: Omgaan met hechtingsproblemen (Bohn Stafleu, reeks A-GGZ. 2010). Ze schreef ook het meer theoretische boek Relatiepsychologie (bedoeld voor opleidingen).

Auteur: henk50

Ik ben orthopedagoog/GZ-psycholoog. Vanaf 1975 heb ik gewerkt in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog. Omdat ik zo lang in 'de zorg' heb gewerkt heb ik veel zogenaamde casuïstiek ter beschikking. Soms gebruik ik voorbeelden uit de dagelijkse praktijk op mijn weblog, maar de beschrijvingen zijn altijd vermengd met andere -vaak gedateerde - verhalen. Er komen dus geen één-op-één verhalen voor. Dat zou ook niet mogen vanwege het beroepsgeheim. De namen die ik gebruik zijn altijd gefingeerd. De pedagogische en psychologische voorbeelden hebben dus wel enig waarheidsgehalte, maar ze hebben de pretentie om toch onherkenbaar te zijn. Mocht de lezer toch iemand herkennen, dan is dat waarschijnlijk toeval. Een enkele keer zijn voorbeelden van dialogen geheel gefingeerd. Uit de privésituatie wordt slechts zeer beperkt iets vermeld, waarbij ik met name zorgvuldig om ga met fotomateriaal. De namen van mensen die reageren worden nooit door mij doorgegeven aan derden, ze blijven in mijn afgesloten Wordpress-domein.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.