Mentaliseren (13) : het Familiediner

Als je naar familieconflicten kijkt, dan zie je dat er allesbehalve sprake is van een lage expressed emotion. De ander moet veranderen en wel nú.

Hoe meer mensen bij en op elkaar betrokken zijn, des te moeilijke wordt het om ‘vanaf een afstand te kijken’. Het ‘observerend ik’ lijkt niet goed te functioneren. Dat zie je bijvoorbeeld bij veel uitzendingen als ‘Het Familiediner’. De betrokken familieleden zijn vaak niet meer in staat om goed naar zichzelf te kijken. Als je vanaf een afstand kijkt denkt je: ‘hoe krijgen ze het voor elkaar?’ Maar deze situaties ‘komen in de beste families voor’.

Veenbrand in de familie

De situatie loopt vaak uit de hand als er al sprake is van een onderliggend conflict. Dat heeft bij wijze van spreken als een veenbrand doorgewoekerd. En dan kan een ogenschijnlijk klein verschil van mening opeens leiden tot een felle uitslaande brand. Maar ‘opeens’ is eigenlijk niet het goede woord: de brand was er al veel langer, Alleen komt die brand nu pas echt naar buiten.

Het blijkt bij nogal wat pogingen tot herstel ingewikkeld te zijn om met een schone lei te beginnen. Bij ‘Het Familiediner’ hoor je dan bijvoorbeeld een opmerking dat de ander aan zet is. “Ik ga pas als hij eerst zijn excuses aanbiedt.” En bij een eerste ontmoeting klinkt er ook vaak direct een verwijt: “Dat had je toen heel anders moeten doen, dan was het niet zo uit de hand gelopen”. Dat kan olie op het vuur betekenen. Want juist als mensen extra hun best doen is het risico op ‘explosies’ nog weer eens extra groot.

Mediation

Een manier om onder begeleiding uit zo’n impasse te komen is ‘mediation’. Een onpartijdige derde leidt (op basis van een bepaalde methodiek) het gesprek tussen betrokkenen. Het belangrijkste doel van ‘mediation’ is dat alle ‘partijen’ zich gehoord kunnen voelen. Als beide partijen mediation accepteren is dat een signaal dat betrokkenen uit de impasse willen komen.

Het komt ook voor dat iemand ‘mediation’ weigert. Dat is (net als het weigeren van een DNA-test) een signaal dat er iets anders aan de hand is. Heb je zelf toch iets te verbergen? Een andere reden kan zijn dat iemand te bang is om de controle te verliezen. Bij mediation geef je immers de leiding over aan een ander. Iemand die altijd gewend is geweest om zelf de touwtjes in handen te hebben vindt dat eng.

Eigenlijk is een goed geleide mediation ook een vorm van mentaliseren. Wat gebeurt er met jou, wat was je gevoel achter je gedrag, wat doet het gedrag van de ander met jou? En aan de andere kant leer je beter te luisteren naar het gedrag van de ander. Wat wil die ander jou vertellen en welke emoties zitten daar achter?

Hoge expressed emotion: familie en kerk

Wat zie je bij conflicten waarbij sprake is van een grote emotionele betrokkenheid en een hoge expressed emotion? Het zijn veel conflicten binnen families, maar ook in kerken waar mensen zeer betrokken meeleven. Die kracht kan dus ook een valkuil worden waardoor een ogenschijnlijk klein verschil van mening gierend uit de hand kan lopen. Wat waren ook alweer kenmerken voor een stevige emotionele basis?

Hier komen ze nog een keer:

1. Intrapersoonlijke aspecten: inzicht in de manier waarop je van binnen uit reageert, wat bepaalde omstandigheden met jou doen. Bij conflicten die mensen zeer persoonlijk raken zie je vaak dat het observerend ik min of meer is uitgeschakeld. De emoties zijn zo heftig dat iemand niet meer in staat is om goed naar zichzelf te kijken. Hij raakt misschien wel verlamd door een opmerking van iemand anders, maar het ontbreekt de persoon aan mentaliserend vermogen om in te zien wat er werkelijk met hem gebeurt.

2. Interpersoonlijke aspecten: de relaties die mensen met anderen hebben, de wijze waarop ze in de ander investeren. In heftige emotionele conflicten zie je bijna altijd dat de één de dringende behoefte heeft om van de ander te winnen. Dat is een manier om de ander onder controle te krijgen. Als dat niet lukt, dan dreigt het contact te worden verbroken. Oftewel: er wordt niet meer geïnvesteerd in de ander. Dat is eigenlijk altijd de situatie waarmee ‘Het Familiediner’ start: tussen familieleden is al jaren geen contact meer.

3. Adaptatie: de wijze waarop mensen omgaan met problemen, in hoeverre ze zicht hebben op de aard van de problematiek en de mogelijkheid tot verandering. Bij emotioneel heftige problemen is dit inzicht vaak aan het oog onttrokken. Men is niet in staat om vanaf een afstand naar het probleem te kijken. Men ziet al helemaal geen perspectief meer. “Met Jessica valt toch niet te praten.”

4. Stress-management: de wijze waarop mensen druk kunnen ervaren, hun impulsen kunnen controleren en in staat zijn om uitstel van hun behoeften te ervaren. Sommige mensen doen erg hun best om impulsen te controleren (en zeker wanneer er een TV-ploeg langs komt). Maar je ziet aan de lichaamstaal dat één vonkje de boel kan laten ontploffen. Buiten het zicht van de camera kan er zomaar opeens een heftig conflict ontstaan waardoor de buren gealarmeerd worden: loopt het niet uit de hand?

5. Algemene stemming: de mate waarin mensen plezier hebben in hun leven, ze een positieve houding kunnen ervaren of motivatie kunnen opbrengen. Vrolijk worden mensen zelden van dit soort toestanden. Meestal hebben ze last van de wrok die op termijn ook hun gezondheid aan gaat tasten.

Auteur: henk50

Ik ben orthopedagoog/GZ-psycholoog. Vanaf 1975 heb ik gewerkt in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog. Omdat ik zo lang in 'de zorg' heb gewerkt heb ik veel zogenaamde casuïstiek ter beschikking. Soms gebruik ik voorbeelden uit de dagelijkse praktijk op mijn weblog, maar de beschrijvingen zijn altijd vermengd met andere -vaak gedateerde - verhalen. Er komen dus geen één-op-één verhalen voor. Dat zou ook niet mogen vanwege het beroepsgeheim. De namen die ik gebruik zijn altijd gefingeerd. De pedagogische en psychologische voorbeelden hebben dus wel enig waarheidsgehalte, maar ze hebben de pretentie om toch onherkenbaar te zijn. Mocht de lezer toch iemand herkennen, dan is dat waarschijnlijk toeval. Een enkele keer zijn voorbeelden van dialogen geheel gefingeerd. Uit de privésituatie wordt slechts zeer beperkt iets vermeld, waarbij ik met name zorgvuldig om ga met fotomateriaal. De namen van mensen die reageren worden nooit door mij doorgegeven aan derden, ze blijven in mijn afgesloten Wordpress-domein.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.