Betrekkingsidee

Een meneer vertelt op zijn weblog dat hij steeds andere mensen in de gaten moet houden. Hij heeft de indruk dat ze allemaal op hem letten. Vooral bepaalde bewegingen zijn verdacht, bijvoorbeeld als ze hun hand naar hun hoofd bewegen.

Op een bepaald moment staat hij naast een meneer in een scootmobiel. Deze meneer krijgt een onbedaarlijke hoestbui. Nu weet de schrijver het zeker: dit komt allemaal door hem. Hij doet iets helemaal verkeerd. Hij kan alleen niet bedenken wat hij verkeerd doet. Omdat het zo vaag blijft kan hij er niets van leren. Wat zou hij moeten veranderen om niet anderen tot last te zijn?

Puber

Ik weet het nog van vroeger, vooral toen ik puberde. Als mijn vader iets specifieks zei op de preekstoel, als mijn moeder iets vroeg (wie heeft er een snoepje gepakt?), als de leraar iets persoonlijks zei: ik voelde me heel vaak aangesproken. En doordat ik dan onrustig werd (of mogelijk een rood hoofd ontwikkelde) was ik al heel snel verdacht. Op die manier heb ik ook diverse keren een berisping opgelopen, terwijl ik niets had gedaan. Ik had me alleen ‘maar’ verdacht gedragen.

Ziektes

Hoe komt het dat – als je lessen volgt over ziektes – je vanzelf denkt ook allerlei ziekten onder de leden te hebben?

Hoe komt het dat – als je lessen volgt over psychiatrische ziektebeelden – je steeds weer denkt dat je zelf ook een stoornis hebt? Of op zijn minst dat die stoornis toch wel erg vaak in je familie voor komt… Vooral bij cursus geven over persoonlijkheidsstoornissen valt mij dat sterk op…

Of je staat als jonge docent voor de klas en er wordt overal gegrinnikt. Wat denk je dan als docent? Moet ik mijn kleding nog op orde brengen? Heb ik twee vanmorgen twee verschillende sokken aangetrokken? Of loop ik nog in pyjama?

Publicaties

Een psycholoog vertelde dat hij een artikel had geschreven over een bepaald psychisch toestandsbeeld. Het was een mix van informatie van collegestof, een psychiatrieboek en allerlei verhalen. Daarna kreeg hij tot mijn verbazing drie boze reacties van patiënten die alle drie dachten dat een bepaald stukje van het verhaal over hen ging. Mensen zijn uniek, maar er zitten ook parallellen in de levensverhalen. En zeker als je als behandelaar een ruime ervaring hebt kun je putten uit een groot scala aan voorbeelden.

In een psychologisch verhaal kunnen dus altijd bepaalde elementen zitten die voor meerdere mensen persoonlijk herkenbaar zijn. Tenzij je werkelijk de enige op de hele wereld bent die op een bepaalde manier ‘in elkaar steekt’.

Op jezelf betrekken

Het is een redelijk normaal verschijnsel dat – als je iets hoort of leest, en je herkent bepaalde dingen – dat je dan denkt dat het over jou gaat. Vooral pubers (maar zij lang niet alleen) zijn daar erg gevoelig voor.

Dat je iets wat gezegd of geschreven wordt of het gedrag van anderen in jouw omgeving op jezelf betrekt noemt psychiater J.S. Reedijk een onschuldig en ook begrijpelijk verschijnsel.

Betrekkingsidee

Maar het kan ook de aanzet worden tot ernstiger problemen. Dan spreken we van een betrekkingsidee. Dat gebeurt meer en vaker naarmate mensen meer gespannen zijn. Zo zijn mensen met een hoog streefniveau, met een sterke drang naar perfectie, extra gevoelig voor het op hen zelf betrekken van gebeurtenissen. Ze willen graag gezien worden.

Die ambivalentie zit in het betrekkingsidee. Ze willen aandacht, maar ze denken ook steeds weer dat allerlei uitspraken en berichten op hen betrekking hebben. Psychiater Jaap Veldkamp verklaart dit verschijnsel uit de behoefte om gewaardeerd te worden. Ze willen op het podium staan. Helaas is dit niet een al te prettig podium.

“Gespannen mensen die zich bedreigd voelen, betrekken algemene dingen op zichzelf. De mop aan tafel is een steek onder water naar hen toe. Als er gelachen wordt denken ze dat ze uitgelachen worden. En als iemand vergeet hen een kopje koffie aan te bieden betekent dat dat ze niet gewenst zijn.”

Wat dus begint als een gewoon verschijnsel kan op den duur pathologische vormen aannemen. Dat is het geval wanneer steeds meer gedrag in de omgeving, steeds meer berichten op de televisie, steeds vaker gesproken of geschreven woorden in de richting van de persoon geduid worden, zonder dat dit objectief vast te stellen valt.

Wanen

Op den duur kunnen betrekkingsideeën de vorm van wanen krijgen. Zoals de meneer in een stationsrestauratie die opeens in paniek schreeuwend wegrende. Achteraf bleek dat dat was gebeurd op het moment dat de buurman aan een ander tafeltje zijn mes pakte. Dat was om zijn vlees te snijden, maar deze meneer dacht dat het mes werd gepakt om hém dood te steken.

Een betrekkingswaan heeft te maken met psychotische belevingen. Als de persoon in staat is om te bedenken dat het idee een gevolg is van zijn eigen denken is er nog geen sprake van een psychose. Maar als de mogelijkheid tot reality testing achterwege blijft, als de persoon denkt dat alles op hem gericht is (iedereen zit achter mij aan) is er waarschijnlijk sprake van een psychose.

Auteur: henk50

Ik ben orthopedagoog/GZ-psycholoog. Vanaf 1975 heb ik gewerkt in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog. Omdat ik zo lang in 'de zorg' heb gewerkt heb ik veel zogenaamde casuïstiek ter beschikking. Soms gebruik ik voorbeelden uit de dagelijkse praktijk op mijn weblog, maar de beschrijvingen zijn altijd vermengd met andere -vaak gedateerde - verhalen. Er komen dus geen één-op-één verhalen voor. Dat zou ook niet mogen vanwege het beroepsgeheim. De namen die ik gebruik zijn altijd gefingeerd. De pedagogische en psychologische voorbeelden hebben dus wel enig waarheidsgehalte, maar ze hebben de pretentie om toch onherkenbaar te zijn. Mocht de lezer toch iemand herkennen, dan is dat waarschijnlijk toeval. Een enkele keer zijn voorbeelden van dialogen geheel gefingeerd. Uit de privésituatie wordt slechts zeer beperkt iets vermeld, waarbij ik met name zorgvuldig om ga met fotomateriaal. De namen van mensen die reageren worden nooit door mij doorgegeven aan derden, ze blijven in mijn afgesloten Wordpress-domein.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: