Transactionele analyse en sociaal-emotionele basiskleur

transactionele analyseAl veel vaker heb ik over dit onderwerp geschreven.

Gisteren in de trein kreeg ik een brainwave. Dat is het voordeel van het schudden van de trein als je over een rijtje wissels rijdt.

De brainwave was de volgende: de positie die mensen innemen heeft alles te maken met hun sociaal-emotionele basiskleur. 

Hoe verder iemand zich sociaal-emotioneel heeft kunnen ontwikkelen: des te meer zal hij in staat zijn om samen te werken (dat is de volwassen positie).

Baby’s, peuters en jonge kleuters kunnen niet samen werken. Een peuter kan vaak alleen samen spelen met anderen als er een volwassene in de buurt is. Is die volwassene niet in de buurt, dan zal die peuter proberen het spel van het andere kind te bepalen. Om maar niet te spreken van het doen van een spelletje en het tegen je verlies kunnen, dat is al helemaal moeilijk.

Mensen die tijdens deze vroege ontwikkelingsfasen emotioneel grote schade hebben opgelopen zullen vaak de Ouder-positie innemen. Dat is de boven-positie: ik bepaal hoe jij je moet gedragen, hoe jij moet denken, hoe jij moet handelen. Een voorbeeld is de narcist, die helemaal vanuit zichzelf denkt en bepaalt wat de ander moet doen. Dat is een vorm van egocentrisch denken. Er zit weinig samen in.

Als de hechting verstoord is verlopen (bijvoorbeeld angstig-ambivalent) zul je zien dat het beeld wisselend is. De boven-positie wordt snel en onvoorspelbaar afgewisseld door de onder-positie. De persoon is op het ene moment groot en bepalend en heel snel daarna zit de persoon in één van de kind-posities (‘ik ben zielig’, ‘niemand luistert naar mij’, ‘ze moeten altijd mij hebben’). Dat is vaak de slachtoffer-positie. Je ziet dit patroon o.a. vaak met mensen met borderline-problematiek.

Hoe gezonder de sociaal-emotionele basiskleur, hoe bredere de balk van de volwassen-positie zal zijn. De persoon kan goed samenwerken en weet in verschillende situaties de daarbij passende rollen aan te nemen…

Of het waar is weet ik natuurlijk niet. Het kwam door de wissels bij station Leiden dat ik op dit idee kwam. Maar volgens mij zit er wel iets in…

Auteur: henk50

Ik ben orthopedagoog/GZ-psycholoog. Vanaf 1975 heb ik gewerkt in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog. Omdat ik zo lang in 'de zorg' heb gewerkt heb ik veel zogenaamde casuïstiek ter beschikking. Soms gebruik ik voorbeelden uit de dagelijkse praktijk op mijn weblog, maar de beschrijvingen zijn altijd vermengd met andere -vaak gedateerde - verhalen. Er komen dus geen één-op-één verhalen voor. Dat zou ook niet mogen vanwege het beroepsgeheim. De namen die ik gebruik zijn altijd gefingeerd. De pedagogische en psychologische voorbeelden hebben dus wel enig waarheidsgehalte, maar ze hebben de pretentie om toch onherkenbaar te zijn. Mocht de lezer toch iemand herkennen, dan is dat waarschijnlijk toeval. Een enkele keer zijn voorbeelden van dialogen geheel gefingeerd. Uit de privésituatie wordt slechts zeer beperkt iets vermeld, waarbij ik met name zorgvuldig om ga met fotomateriaal. De namen van mensen die reageren worden nooit door mij doorgegeven aan derden, ze blijven in mijn afgesloten Wordpress-domein.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: