Cognitieve dissonantie

Leon Festinger ontwikkelde in de jaren ’50 van de vorige eeuw de term ‘cognitieve dissonantie’.

Er ontstaat cognitieve dissonantie wanneer wat je ervaart niet in overeenstemming blijkt te zijn met hoe je had verwacht hoe het zou zijn of gedacht had hoe het zou moeten zijn. Dat kan gebeuren rond feiten (cognities), maar ook rond houding, emotie en gedrag.

Een fabel waarin al bijna 3000 jaar geleden (de ‘oude Grieken’) werd ‘gespeeld’ met dit thema was de vos die niet bij de druiven kan en dan als verklaring geeft dat hij ze toch niet lustte omdat ze zuur waren.

Een nieuwe computer

Stel: je hebt bij hoog en bij laag beweerd dat als jouw idee zou worden uitgevoerd, dat de problemen vervolgens voorbij zouden zijn. Bijvoorbeeld: als ik een nieuwe computer heb gekocht kan ik sneller werken.

Je koopt de nieuwe computer en de achterstanden in je werk nemen alleen maar toe. Dan moet je eerdere cognitie (‘als ik eenmaal een nieuwe computer heb blijf ik beter bij met mijn werk’) in overeenstemming zien te brengen met de nieuwe situatie. Er ontstaat dan een vaak onbewust proces waarbij je probeert om de cirkel toch weer rond te krijgen. Bijvoorbeeld: ‘verschillende van mijn collega’s hebben ook zo’n computer gekocht, dus het was écht een goede aankoop’.

De zoon die ergens anders moest wonen

Een ander voorbeeld: je hebt als ouders alles op alles gezet om een goed onderdak voor je puberende zoon met een verstandelijke beperking te vinden. Je denkt: daar zal hij het naar zijn zin hebben, want er is goede begeleiding en hij woont er tussen anderen met dezelfde behoefte aan zorg. Hij zal zich dus minder alleen voelen dan thuis. En dan blijkt dat je kind er toch geen aansluiting heeft.

Je zoekt dan een manier om voor jezelf het beeld toch weer te verklaren. Bijvoorbeeld dat hij niet meer weet hoe eenzaam hij vaak thuis was en dat het nu toch uiteindelijk allemaal beter zal blijken te zijn.  Je hebt zó je zinnen gezet op de nieuwe situatie dat dat beeld gewoon persé moet blijven kloppen, ook al weet je eigenlijk wel dat het niet klopt.

Als iemand uit de omgeving opmerkt dat het toch niet zo goed gaat als gedacht kun je een heftige reactie verwachten. Zo’n opmerking wordt als zeer bedreigend ervaren. Ze voeden het vuurtje dat je nu net juist uit had willen doven. Dus wordt alles uit de kast getrokken om de ‘aanvaller’ tot de orde te roepen.

De vrouw die gegijzeld werd

Een speciale vorm van cognitieve dissonantie wordt gezien bij gijzelingen. De gegijzelde gaat zich identificeren met de gijzelnemer. Dat gebeurde bijvoorbeeld bij Natasha Kampusch, die positieve gevoelens ontwikkelde voor haar ontvoerder Wolfgang Priklopil. Later legde ze uit waardoor dat kwam. Als ze met de enorme haat was blijven leven was ze er aan onderdoor gegaan… Er achter ligt het idee dat het gewoon niet waar kán dat een mens jou zoiets aan doet.

Auteur: henk50

Ik ben orthopedagoog/GZ-psycholoog. Vanaf 1975 heb ik gewerkt in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog. Omdat ik zo lang in 'de zorg' heb gewerkt heb ik veel zogenaamde casuïstiek ter beschikking. Soms gebruik ik voorbeelden uit de dagelijkse praktijk op mijn weblog, maar de beschrijvingen zijn altijd vermengd met andere -vaak gedateerde - verhalen. Er komen dus geen één-op-één verhalen voor. Dat zou ook niet mogen vanwege het beroepsgeheim. De namen die ik gebruik zijn altijd gefingeerd. De pedagogische en psychologische voorbeelden hebben dus wel enig waarheidsgehalte, maar ze hebben de pretentie om toch onherkenbaar te zijn. Mocht de lezer toch iemand herkennen, dan is dat waarschijnlijk toeval. Een enkele keer zijn voorbeelden van dialogen geheel gefingeerd. Uit de privésituatie wordt slechts zeer beperkt iets vermeld, waarbij ik met name zorgvuldig om ga met fotomateriaal. De namen van mensen die reageren worden nooit door mij doorgegeven aan derden, ze blijven in mijn afgesloten Wordpress-domein.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: