Rouwverwerking en verstandelijke beperking (1)

Nog niet zo lang geleden was het gebruikelijk om mensen met een verstandelijke beperking niet mee te nemen naar begrafenissen. Dat was allemaal zó verdrietig, daar moest je deze kwetsbare mensen niet aan bloot stellen.

Daarmee werd het mensen met een verstandelijke beperking onmogelijk gemaakt om op een goede manier te rouwen. Mensen verdwenen opeens uit hun leven. Ze hadden op geen enkele manier afscheid kunnen nemen. En misschien nog wel erger: ze wisten niet wat er met die mensen (soms hun eigen ouders) was gebeurd.

Uitgestelde rouw

In eerste instantie lijkt het soms of mensen met een verstandelijke beperking niet kunnen rouwen. Hebben ze eigenlijk wel verdriet. Soms lijken ze namelijk nauwelijks te reageren op het sterven van een goede bekende. Alsof het leven gewoon door gaat. Dat is één van de eerste grote valkuilen bij de rouwverwerking door mensen met een verstandelijke beperking. Veel meer dan bij anderen is er sprake van uitgestelde rouw. Het rouwproces komt soms pas jaren later op gang. Dan kan niemand meer de oorzaak vinden van de verandering in gedrag of van de depressie die ogenschijnlijk plotseling de kop op steekt.

Geen (?) reactie

De eerste reacties van mensen met een verstandelijke beperking op het overlijden van een goede bekende zijn voor mij nog altijd onvoorstelbaar. Neem nu Jannie. Bijna 50 jaar oud, met psychiatrische problemen en een lichte verstandelijke beperking (vergelijkbaar met een kind van 7 jaar oud). Ze had een nauwe band met haar vader. Toch reageerde ze -toen ik het haar vertelde- niet zichtbaar op het bericht dat haar vader was overleden. En ook jaren later had nog niemand een reactie van haar waar genomen.

En dan Karel. Ook zo’n 50 jaar oud, eveneens psychiatrische problemen en een lichte verstandelijke beperking. Toen ik hem vertelde dat zijn vader was overleden was zijn reactie: “Mooi zo, dan kan ik weer bij mijn moeder gaan wonen, want hij heb mij er uit gezet!” Verder geen enkele (zichtbare) reactie. De dag van de begrafenis zag hij als een uitje.

Of Michiel, autistisch en een matige verstandelijke beperking. Toen zijn moeder overleed was zijn eerste vraag  wanneer de begrafenis was en of hij dan wel op tijd op zijn werk was. Verder geen zichtbaar spoor van verdriet.

Heftige reacties 

Maar het kan ook anders. Zoals Marieke, die altijd als een blok de hele nacht door sliep. In de nacht dat haar vader overleed deed ze geen oog dicht. Ze was de hele nacht onrustig. Terwijl niemand haar had verteld dat haar vader stervende was.

Of Leontien, een vrouw met een ernstige verstandelijke beperking. We hadden afgesproken dat ze mee zou gaan naar het condoleren. Toen ze de kist met haar vader zag nam ze een sprint, sprong boven op de kist en bleef er wel tien minuten boven op liggen huilen…

Nog altijd zeg ik: ik kan niet voorspellen hoe mensen met een verstandelijke beperking zullen reageren op het overlijden van een goede bekende. Wat ik wél weet is dat je hen altijd zoveel mogelijk moet betrekken bij de rituelen rond dat overlijden.

Auteur: henk50

Ik ben orthopedagoog/GZ-psycholoog. Vanaf 1975 heb ik gewerkt in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog. Omdat ik zo lang in 'de zorg' heb gewerkt heb ik veel zogenaamde casuïstiek ter beschikking. Soms gebruik ik voorbeelden uit de dagelijkse praktijk op mijn weblog, maar de beschrijvingen zijn altijd vermengd met andere -vaak gedateerde - verhalen. Er komen dus geen één-op-één verhalen voor. Dat zou ook niet mogen vanwege het beroepsgeheim. De namen die ik gebruik zijn altijd gefingeerd. De pedagogische en psychologische voorbeelden hebben dus wel enig waarheidsgehalte, maar ze hebben de pretentie om toch onherkenbaar te zijn. Mocht de lezer toch iemand herkennen, dan is dat waarschijnlijk toeval. Een enkele keer zijn voorbeelden van dialogen geheel gefingeerd. Uit de privésituatie wordt slechts zeer beperkt iets vermeld, waarbij ik met name zorgvuldig om ga met fotomateriaal. De namen van mensen die reageren worden nooit door mij doorgegeven aan derden, ze blijven in mijn afgesloten Wordpress-domein.

Eén gedachte over “Rouwverwerking en verstandelijke beperking (1)”

  1. Een onderwerp waar mijn hart ligt.
    Zelf ken ik ook veel mooie, ontroerende verhalen.
    Ik vind het altijd byzonder om deze processen te mogen begeleiden.
    Zo lang geleden is het nog niet dat ik me moest verantwoorden omdat ik een client bij het afscheid nemen had betrokken…. Daar zou hij niet mee om kunnen gaan. het tegendeel was waar.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.