Over zin en onzin van diagnoses (1)

“Onze samenleving zet de kwetsbaarheid die we allemaal hebben op scherp”. Aldus Malou van Hintum in haar boek ‘Doe eens normaal’ dat gisteren is verschenen. Er zijn niet meer mensen gestoord dan vroeger, er zijn wel meer mensen met een probleem.

Hokjes?
Moeten we mensen met hun gedrag wel in hokjes plaatsen? Daar heb ik op mijn oude weblog tientallen keren over geschreven.

Het internationaal erkende spoorboekje voor de psychiater, de DSM, was nooit bedoeld voor het stellen van diagnose, dat handboek was slechts bedoeld als een soort woordenboek. Als iemand verwezen wordt met een angststoornis wist een andere behandelaar welke kenmerken daarbij horen.

Maar inmiddels is het gebruik van DSM-criteria gierend uit de hand gelopen: wie hulp vraagt moet in een hokje passen. Diagnoses worden naar criteria toegeschreven. Alsof het onderscheid tussen normaal en niet-normaal scherp afgegrensd is. Sterker nog: veel stoornissen bestaan uit combinaties: wie ADHD heeft vertoont ook vaak autistische trekken, wie depressief is vertoont ook vaak de kenmerken van een angststoornis

Van Hintum: “Een diagnose is slechts een etiket dat wetenschappers geplakt hebben op een bepaalde combinatie van symptomen. Maar ons gedrag houdt zich niet aan hokjes.” Daarom vindt de auteur dat we veel zuiniger moeten worden met het plakken van etiketten, dat moet je beperken tot uitzonderlijke situaties

ADHD
Neem bijvoorbeeld drukke kinderen. Vroeger zaten ze achter in de klas of juist helemaal vóór in, dat hing van het onderwijssysteem af. Er was orde in de klas en wie de boel ontregelde kreeg een tik, moest in de hoek of op de gang. Veel van deze kinderen verdwenen al snel van school om omgeschoold werk te gaan doen.

Tegenwoordig moeten kinderen véél langer op school blijven, ze moeten beter opletten en er wordt van hen gevraagd om meer initiatief te tonen. Dat doen drukke kinderen natuurlijk ook wel uit zichzelf, maar in onduidelijke situaties loopt het uit de hand. En de manieren van les geven zijn tegenwoordig nu eenmaal niet zo duidelijk als vroeger. Deze drukke en kwetsbare kinderen krijgen –volgens van Hintum- tegenwoordig de diagnose ADHD.

In de neurologie en binnen het genetisch onderzoek is men druk bezig met het zoeken naar een gen dat verantwoordelijk is voor (liefst álle) stoornissen. Want als je het gen weet kun je van daaruit een behandeling bedenken. Daar geloof ik niet veel van. Waar dit denken aan voorbij gaat is dat het vooral gaat om een bepaalde kwetsbaarheid. En voor kwetsbare kinderen is deze jachtige tijd zeer belastend.

Van Hintum schrijft dat de diagnose ADHD acht keer zoveel voorkomt bij laag-opgeleide mensen. De vraag is natuurlijk waarom dat zo is: de kip of het ei? Maar opmerkelijk is ook dat ze de link legt naar de lagere sociaal-economische klassen, de mensen aan de onderkant van de samenleving. Zou het gen dat ADHD zou moeten verklaren in die gezinnen vaker voorkomen. Of is het moeten leven in een ongezond milieu de belangrijkste trigger voor het ontstaan van symptomen die we samen ADHD noemen?

N.a.v. Malou van Hintum: ‘Doe eens normaal’, over zin en onzin van psychiatrische diagnoses. Uitgeverij Bert Bakker, 288 pagina’s, Euro 18,95

Auteur: henk50

Ik ben orthopedagoog/GZ-psycholoog. Vanaf 1975 heb ik gewerkt in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog. Omdat ik zo lang in 'de zorg' heb gewerkt heb ik veel zogenaamde casuïstiek ter beschikking. Soms gebruik ik voorbeelden uit de dagelijkse praktijk op mijn weblog, maar de beschrijvingen zijn altijd vermengd met andere -vaak gedateerde - verhalen. Er komen dus geen één-op-één verhalen voor. Dat zou ook niet mogen vanwege het beroepsgeheim. De namen die ik gebruik zijn altijd gefingeerd. De pedagogische en psychologische voorbeelden hebben dus wel enig waarheidsgehalte, maar ze hebben de pretentie om toch onherkenbaar te zijn. Mocht de lezer toch iemand herkennen, dan is dat waarschijnlijk toeval. Een enkele keer zijn voorbeelden van dialogen geheel gefingeerd. Uit de privésituatie wordt slechts zeer beperkt iets vermeld, waarbij ik met name zorgvuldig om ga met fotomateriaal. De namen van mensen die reageren worden nooit door mij doorgegeven aan derden, ze blijven in mijn afgesloten Wordpress-domein.

4 gedachten over “Over zin en onzin van diagnoses (1)”

  1. Neem bijvoorbeeld drukke kinderen. Vroeger zaten ze achter in de klas of juist helemaal vóór in, dat hing van het onderwijssysteem af. Er was orde in de klas en wie de boel ontregelde kreeg een tik, moest in de hoek of op de gang. Veel van deze kinderen verdwenen al snel van school om omgeschoold werk te gaan doen.

    Dit was toch ook geen goede oplossing?
    Zo komen kinderen in de laagbetaalde banen terecht met alle gevolgen van dien.

    1. Ja, juist! Dat ben ik helemaal met je eens! Vaak hebben juist deze kinderen unieke mogelijkheden die, als je hen een kans geeft, leiden tot prachtige resultaten. Zie je die kwaliteiten niet dan gaat dat ten koste van het zelfvertrouwen van het kind.

      Overigens heb ik er wat moeite mee dat ADHD bijna altijd alleen maar geassocieerd wordt met druk gedrag, terwijl dat lang niet het enige ‘symptoom’ is. Ik vind zelf de impulsiviteit veel lastiger om mee om te gaan.

  2. In mijn omgeving zie ik nogal eens ouders die niet eens zo graag een diagnose voor hun kind willen, maar die gedwongen worden het te laten testen zodat er in elk geval passend onderwijs en begeleiding mogelijk wordt (in de vorm van een rugzakje en PGB). Het hele hulpverleningssysteem is (helaas ook financieel gezien) opgehangen aan de DSM.
    Ik vraag me af of ook daar niet de grote hoeveelheid diagnoses aan de onderkant van de samenleving gedeeltelijk door te verklaren valt. (Als ik zijn begeleiding van mijn AS-zoon zelf kon betalen had ik me de rompslomp van een PGB waarschijnlijk niet op de hals gehaald.)
    En: mensen met bijv. ADHD eindigen vaak in een laagbetaalde baan. Erfelijkheid doet dan toch de rest?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.