Vastgelopen (1)

Jacques Heijkoop, auteur van het boek ‘Vastgelopen’ en ‘ontwerper’ van de methodiek ‘Anders kijken naar’ gebruikt in zijn werk geen diagnoses zoals autisme of ADHD. Hij heeft zich een andere manier van kijken eigen gemaakt.

Ik heb bij Jacques Heijkoop zowel de basiscursus als de vervolgcursus gevolgd. Hij heeft mijn denken over de zorg in sterke mate gevormd. Zijn manier van werken is geen Gentle Teaching, maar heeft wel veel raakvlakken met Gentle Teaching. Vorig jaar heeft collega Josien Haverschmidt nog een boeiende lezing gehouden over de overeenkomsten en verschillen tussen ‘Anders kijken naar’ en ‘Gentle Teaching’.

Jacques Heijkoop gaat dus niet uit van diagnoses om van daaruit te kijken wat iemand aan begeleiding nodig heeft. Aan de hand van videobeelden en in gesprek met teamleden en eventueel familie stelt hij een functioneringsprofiel op. Daarin krijgen het kunnen (wat kán iemand?) en het áánkunnen een centrale rol.

Als iemand gedurende langere tijd boven zijn aankunnen heeft moeten functioneren loopt zo’n persoon vast. De draaglast is te groot, de draagkracht te beperkt. Hoe ziet dat ‘Vastgelopen’ er mogelijk uit?

Op mijn vorige weblog had ik 14 blogs gevuld met kenmerken. Dat betaalde blog is geheel verdwenen door computerproblemen bij Sanomedia. Wil je je werk kwijt raken, dan moet je bij zo’n organisatie een blog starten.

Deze keer doe ik het in minder blogs en meer hapklare brokken. Zoals net gemeld: Heijkoop gebruikt geen diagnoses uit bijvoorbeeld de DSM IV (het spoorboekje van de psychiater), maar hij kijkt naar wat er met het gedrag van mensen gebeurt.

 

1) Moeite met overgangen. Op gang komen kost ontzettend veel energie. Het aankleden is een topprestatie met veel overgangen (van de ene sok naar de andere is al een overgang). Je ziet dat vastgelopen mensen bij zo’n overgang haperen, alsof ze opnieuw moed moeten verzamelen. Geen wonder dat mensen die vastgelopen zijn ook vaak ontzettend moe zijn.

2) Verloren in de tijd. Erik Erikson heeft het over ‘waden door de stroop’. Vastgelopen mensen kunnen uren bezig zijn met plannen te maken, zonder tot iets te komen. En toch worden ze opnieuw ontzettend moe. Ze worden moe van het uitstellen (dat heb ik eerder op mijn weblog een bore out genoemd).  Het dag-nachtritme ligt vaak helemaal in de war: opstaan om twee uur ’s middags en ’s nachts om twee uur naar bed. Zowel het opstaan als het naar bed gaan zijn overgangen die worden uitgesteld.

3) Verloren in de tijd (2). Vastgelopen mensen leven nauwelijks in het ‘hier en nu’. Ze hebben het er over dat het vroeger allemaal beter was of dat ze voor later grootste plannen hebben.

4) Een negatief zelfbeeld. Kenmerkend is vaak de ‘aangeleerde hulpeloosheid’, één van de belangrijkste redenen waarom mensen depressief kunnen worden (Beck). De chronische faalangst is overheersend. Dat leidt vaak tot passiviteit, want als je stil zit kun je ook geen fouten maken.

(wordt vervolgd)

 

 

Advertenties

Auteur: henk50

Ik ben GZ-psycholoog. Sinds 1975 werk ik in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog.

4 thoughts on “Vastgelopen (1)”

  1. @ Mammalien: oude mensen laten inderdaad veel van dezelfde kenmerken zien, maar op hen zou ik de term ‘Vastgelopen’ niet los durven te laten. Je zou dan een vertaalslag moeten maken van het (minder) kunnen naar de kenmerken. Er zijn oude mensen die weliswaar veel minder kunnen, maar die naar vermogen toch nog stevig in het leven staan. Ze weten bijvoorbeeld dat ze van één bezoekje doodop zijn en zullen niet ’s avonds nog een keer ergens naar toe gaan. Andere oude mensen sluiten zich af, mopperen en zien nauwelijks perspectief meer. Dat komt meer in de richting van vastlopen.
    Jacques Heijkoop heeft zijn boek vooral geschreven in de richting van mensen met een verstandelijke beperking en niet echt over ouderen.

  2. Hé, dat is wel heel veel gedrag dat past bij mijn kind met autisme, boeiend om te lezen ik kijk nu al uit naar de rest, tenzij je straks ineens naar Duitsland moet…

    1. Jacques Heijkoop heeft het nooit over autisme (ik heb het hem één keer horen zeggen in de ca. 30 dagen dat ik met hem op heb getrokken rond cliënten).
      Mijn visie: bij mensen met autisme zijn een aantal kenmerken karakteristiek, horend bij de persoon. Maar als de kenmerken zich verscherpen (bijv in plaats van weinig contact bijna helemaal geen contact meer) zou je wel kunnen spreken van een neiging tot vastgelopen.
      Cruciaal bij vastlopen is de verschraalde leefwereld. Er is geen variatie meer in het bestaan. In plaats van 9 dagdelen dagbesteding maar één middag naar buiten, in plaats van altijd samen even koffie drinken, nu alleen nog maar op zijn kamer.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s